Η ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΦΤΩΧΕΣ ΧΩΡΕΣ

Του Γιώργου Σωμαράκη
Μετά την έντονη διαμαρτυρία του Εργατικού Κέντρου Γιαννιτσών για την απόφαση* της Κυβέρνησης να προχωρήσει στην κατάργηση ινστιτούτων στα πλαίσια του περιορισμού της σπατάλης, η οποία φιλοξενήθηκε στο προηγούμενο φύλλο της «Π» και αποκάλυπτε την αγωνία για την τύχη των υπαλλήλων αλλά και την πικρία για τον αποδεκατισμό της έρευνας που επιτελούσε το Ινστιτούτο Κτηνοτροφίας στην Παραλίμνη έρχεται η αποκαλυπτική συνέντευξη του Νίκου Γρηγοριάδη να δώσει την πραγματική διάσταση στο θέμα «έρευνα» στην Ελλάδα και να κατανοήσουμε πραγματικά γιατί αυτή η χώρα δεν έχει καταφέρει κάτι σημαντικό τις τελευταίες δεκαετίες. Ο Δρ.Νικ.Σ.Γρηγοριάδης με 15ετή θητεία στο ΕΘΙΑΓΕ (Εθνικό Ιδρυμα Αγροτικών Ερευνας) και ως Αναπληρωτής Ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) γνωρίζει όσο λίγοι την σημασία που έχει η έρευνα για μια χώρα, την πραγματική κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα και δεν διστάζει να πει τα πράγματα με το όνομα τους.
Ακολουθεί η συνέντευξη:
Για να αντιληφθούμε περισσότερο τη σημασία της κατάστασης… τι σημαίνει ακριβώς έρευνα και γιατί είναι, αν είναι, απαραίτητη για μια χώρα. Nα θέσω και διαφορετικά το ερώτημα… τι έγινε και αν δεν έχουμε έρευνα;
Για την έρευνα και τη «φτώχεια» μιας χώρας είχα κιόλας ακούσει – και άρα ως ένα βαθμό προετοιμαστεί – ήδη από τα χρόνια της παραμονής μου στη Γερμανία, όπου και έκανα το Διδακτορικό μου. Κυκλοφορούσε λοιπόν στους ακαδημαϊκούς κύκλους ότι στις φτωχές χώρες η χρηματοδότηση της έρευνας είναι ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ! Αυτό λοιπόν ακριβώς βίωσα τα 15 χρόνια που βρίσκομαι στο ΕΘΙΑΓΕ, αφού ποτέ δεν υπήρξε και κατά συνέπεια δεν αντιλήφθηκα εθνικούς ερευνητικούς στόχους και την αντίστοιχη χρηματοδότηση! Αντίθετα το Υπουργείο μη έχοντας το θάρρος να διαλύσει τον μοναδικό ερευνητικό φορέα του, «βόλευε» ερευνητές και την εκάστοτε διοίκηση του Ιδρύματος, έτσι ώστε να υπάρχει ένας ερευνητικός φορέας κατ΄ουσίαν «στα χαρτιά». Εμείς οι ερευνητές θα έπρεπε να «ζητιανεύουμε» χρηματοδότηση και το Υπουργείο να απευθύνετε στο Ιδρυμα όποτε το χρειαστεί! Έτσι 60% των εισροών μας αποδίδονται σε προγράμματα που φέρνουν οι ερευνητές και 40% στην κρατική χρηματοδότηση!
Αυτή τη στιγμή σε τι επίπεδο βρίσκεται η χώρα μας σε «έρευνα» και επιστημονικό προσωπικό κατάλληλο να την πράξει; Τα πράγματα ήταν καλύτερα στο παρελθόν;
Η αγροτική έρευνα ποτέ δεν ήταν στο επίπεδο που θα έπρεπε αφού ποτέ δεν λειτούργησε το δίπολο Υπουργείο-χρηματοδότης και ΕΘΙΑΓΕ-επίλυση ζητημάτων/πρόοδος αγροτικής ανάπτυξης δηλ. σου δίνω χρήματα και ερωτήματα και μου δίνεις λύσεις σε προβλήματα και πρότυπη αγροτική ανάπτυξη απάντηση στις προκλήσεις των καιρών. Σχετικά με τη διαχρονική εξέλιξη της έρευνας δυστυχώς και εδώ ισχύει το κάθε πέρσυ και καλύτερα! Πέρα από κάποια καλά που έφερε το νέο καθεστώς για την αγροτική έρευνα μετά το 1990 πχ δυνατότητα πολύπλευρης χρηματοδότηση ς, γενικά πιστεύω ότι ήταν χειρότερα.
Περνάμε στο σήμερα και στην απόφαση της κυβέρνησης……
Το Υπουργείο υποστηρίζει ότι η ενοποίηση όλων των φορέων που παρέχουν επιστημονική υποστήριξη στους αγρότες θα αποτελέσει κύριο εργαλείο αγροτικής ανάπτυξης. Το βλέπετε εφικτό; Υπάρχει «κοινό πεδίο» στους τρεις οργανισμούς;
Χωρίς να θέλω να παραβλέψω ότι διανύουμε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο ως χώρα θα έπρεπε να είχαμε έτοιμα σχέδια «διάσωσης» με συναίνεση και ενσωματώνοντας τη σοφία του παρελθόντος. Αντί γι’ αυτό φοβάμαι ότι στο βωμό της επίσπευσης και της εξοικονόμησης θα επικρατήσουν η απλούστευση (ή και η ισοπέδωση) και η έκπτωση στην καινοτομία που φέρνει η επιθετική ερευνητική πολιτική μιας χώρας. Όσο για τα «κοινά πεδία» μεταξύ των τριών υπό συγχώνευση φορέων ασφαλώς υπάρχουν, όμως το ζήτημα είναι πώς θα εκπληρώσουμε τους ερευνητικούς μας στόχους από εδώ και πέρα όταν το θεσμικό περιβάλλον για την αγροτική έρευνα χειροτερεύει (απώλεια της ερευνητικής ταυτότητας, πολύπλευρης χρηματοδότησης κά);
Το σχέδιο νόμου κλείνει περιφερειακά ινστιτούτα όπως αυτό της Παραλίμνης και της Σκύδρας. Σκεπτόμενοι λογικά η αγροτική παραγωγή βρίσκεται στην περιφέρεια όποτε εκεί έπρεπε να είναι και τα ινστιτούτα. Οι αλλαγές όμως του Υπουργείου τα καταργούν και οδηγούν τα πάντα προς τα αστικά κέντρα. Όλα στο βωμό της οικονομικής λιτότητας;
Θα συμφωνήσω στο ότι δεν είναι απαραίτητο η έρευνα να γίνεται στα αστικά κέντρα, αλλά διαφωνώ και με το γνωστό δόγμα σπέρνω (ή και διατηρώ) παντού Πανεπιστήμια ή ερευνητικά ιδρύματα χωρίς χρηματοδότηση, αλλά - το χειρότερο– προκειμένου να βολεύω/διορίζω τους πολίτες μου.

Επιστολή του ΔΣ του ΕΘΙΑΓΕ στον Υπουργό
«Αξιότιμε κύριε Υπουργέ,
Ο Πρόεδρος και τα μέλη του ΕΣ που ορίσθηκαν με ανοιχτές διαδικασίες με την υπ' αριθμ. 239036/21-4-2010 απόφαση του ΥΠΑΑΤ, μελέτησαν το προσχέδιο “Νόμου -Πλαίσιο”, σχετικά με την ενοποίηση του ΕΘΙΑΓΕ με άλλους φορείς του Υπουργείου σας, που δημοσιοποιήθηκε και θεώρησαν υποχρέωσή τους να σας ενημερώσουν τόσο προφορικά, όσο και γραπτά, προκειμένου να αποφευχθούν αστοχίες από τις οποίες θα δημιουργηθούν μεγαλύτερα προβλήματα από όσα επιδιώκει να επιλύσει η νομοθετική πρωτοβουλία σας. Παράλληλα, σας υποβάλλουμε μερικές βασικές προτάσεις και παρακαλούμε να προσεχθούν στο υπό κατάρτιση νομοσχέδιο.
Το κίνητρο της σημερινής μας επικοινωνίας δημιουργήθηκε από το συνολικό περιεχόμενο του προσχεδίου, σύμφωνα με το οποίο καταλύεται η ερευνητική ταυτότητα του ΕΘΙΑΓΕ, του κύριου Ερευνητικού Φορέα για την Αγροτική Έρευνα και Τεχνολογία. Το νέο Ίδρυμα θα πρέπει να διέπεται από τις ίδιες αρχές που διέπουν τους Ερευνητικούς Φορείς της χώρας και της ΕΕ και να εντάσσεται στον ενιαίο ερευνητικό ιστό της χώρας. Τέτοιες βασικές αρχές αφορούν στη δομή και λειτουργία των Ινστιτούτων και Ερευνητικών Κέντρων, στις διαδικασίες υποβολής ερευνητικών προγραμμάτων, αξιολόγησης, υλοποίησης και αποτίμησης της αγροτικής έρευνας, στα προσόντα και κριτήρια προαγωγής και αξιολόγησης ερευνητών ανά βαθμίδα και σε άλλα χαρακτηριστικά που διέπουν τα Ερευνητικά Ιδρύματα.
Στο νέο σχέδιο “Νόμου - Πλαίσιο” που δημοσιοποιήθηκε ισοπεδώνονται αβασάνιστα οι ερευνητές με το άλλο προσωπικό του νέου φορέα. Σημειώνεται ότι οι ερευνητές αποποιήθηκαν τη δημοσιοϋπαλληλική τους ιδιότητα για να ενταχθούνν μετά από επιστημονική αξιολόγηση σε βαθμίδες ερευνητών.
Στο νέο σχέδιο”Νόμου -Πλαίσιο” δεν ακολουθούνται οι πρόσφατες προτάσεις του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας και του ισχύοντα νόμου της ΓΓΕΤ για διαδικασίες αξιοκρατίας.
Τα Ερευνητικά Ινστιτούτα θα πρέπει να είναι ερευνητικά, οικονομικά και διοικητικά αυτοτελή.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Το ΕΘΙΑΓΕ να διατηρήσει την αυτοτέλειά του υπό την εποπτεία είτε του ΥΠΑΑΤ, είτε της ΓΓΕΤ. Μόνο με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζονται οι βασικές αρχές που αναφέρονται παραπάνω. Σε περίπτωση που δεν γίνει αυτό αποδεκτό, θα πρέπει να διασφαλιστεί ο ερευνητικός προσανατολισμός και χαρακτήρας του νέου φορέα, ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις και ανάγκες του ΥΠΑΑΤ και του ερευνητικού ιστού της χώρας. Η διασφάλιση αυτή μπορεί να γίνει, εφόσον στο νέο “Νόμο -Πλαίσιο” αναγραφούν οι αρχές που διέπουν τη λειτουργία του Ερευνητικού Ιδρύματος και τύχουν της αποδοχής τηςΓΓΕΤ που αποτελεί τον φορέα που καθορίζει την πολιτική για την ΈΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και διαχειρίζεται τους ερευνητικούς πόρους.
Το ΕΘΙΑΓΕ, σήμερα, εξυπηρετεί την πολιτική και των υπουργείων που πήραν αρμοδιότητες του ΥΠΑΑΤ και τα οποία από ίδρυσής τους εξέφρασαν την επιθυμία να εξυπηρετηθεί η ερευνητική τους πολιτική από το ΕΘΙΑΓΕ. Για το λόγο αυτό θα πρέπει ο όποιος μετασχηματισμός του ΕΘΙΑΓΕ να λάβει υπόψη του και αυτήν την παράμετρο.
Τέλος, είμαστε στη διάθεσή σας να συμβάλουμε στη διαμόρφωση του τελικού σχεδίου μέσω του ΔΣ του ΕΘΙΑΓΕ.
Με εκτίμηση
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΕΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΕΣ
Καθ. Ηλίας Βουλγαρίδης Δρ Δημήτρης Βακαλουνάκης
Δρ Σίδερης Θεοχαρόπουλος
Δρ Κωνσταντίνος Μαλλίδης
Δρ Σοφία Μπελιμπασάκη
Δρ Θωμάς Παπαχρήστου
Καθ. Τιμολέων Ράλλης