Θρακική Εστία Δράμας «Τα Έθιμα των Χριστουγέννων» | PellaNews

Θρακική Εστία Δράμας «Τα Έθιμα των Χριστουγέννων»

Άρθρο του κου Θόδωρου Α. Βακαλόπουλο   ΤΑ ΧΟΙΡΟΣΦΑΓΙΑ Τα χοιροσφάγια ήταν ένα ιδιαίτερο έθιμο των Χριστουγέννων, σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Το πανάρχαιο, λατρευτικό έθιμο της ζωοθυσίας, ως μέσο εξασφάλισης αγαθών αλλά και της ίδιας της ζωής, γνώρισε μεγάλες δόξες και ακόμη και σήμερα τελείται, σε πολλά μέρη της Μακεδονίας, της Θράκης, αλλά και στα νησιά. Στην αρχαιότητα, τα χοιροσφάγια είχαν αποκλειστικά θυσιαστικό χαρακτήρα και μέχρι πριν από αρκετές δεκαετίες απηχούσαν αρχαίες, εξιλαστήριες και καθαρτήριες θυσίες, οι οποίες συνοδεύονταν από δεισιδαιμονικές πράξεις, όπως το μάντεμα κ.λ.π.             Η αρχαία συνήθεια του ελληνορωμαϊκού κόσμου, για τη σφαγή του χοίρου στο τέλος του χρόνου και σε άλλες, σημαντικές για την καλή χρονιά περιστάσεις, επέζησε μέσα στους αιώνες. Βέβαια, ενώ στην αρχή επρόκειτο για ένα έθιμο που αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της καλής σοδειάς, στην πορεία αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι επιβίωσης και, συνήθως, μοναδική πηγή κρέατος και λίπους των αγροτικών οικογενειών, για όλη τη χρονιά.             Είναι άξιο θαυμασμού ότι από τον χοίρο δεν έμενε σχεδόν τίποτα, αφού, εκτός από το κρέας και το δέρμα του χρησιμοποιούσαν τις τρίχες του για βούρτσες, το λίπος του στη μαγειρική, αλλά και για στεγανοποίηση. Χρησιμοποιούσαν ακόμη και την ουροδόχο κύστη του, που την μετέτρεπαν σε μπάλα για τα παιδιά και τέλος τα άκρα των ποδιών του, τα οποία έβραζαν και παρασκεύαζαν μ’ αυτά μια ωραία, πηχτή σούπα.             Τα χοιροσφάγια στο παρελθόν ήταν μια γιορτή που δεν επισκιαζόταν από τη θυσία του ζώου. Τα χοιροσφάγια, ή αλλιώς οι νεοελληνικές, αιματηρές θυσίες, όπως τις ονομάζει ο Γεώργιος Αικατερινίδης αποτελούν εκδηλώσεις της λαϊκής λατρείας, που διακρίνονται σε δημόσιες και ιδιωτικές. Η ιεροτελεστία της σφαγής του χοίρου και η ιδιαίτερη εθιμοτυπία που ακολουθείται σε όλη τη διαδικασία, ήταν πανάρχαια και πολύ διαδεδομένη, αυτό δε, το αρχαίο έθιμο, στα νεώτερα χρόνια επηρέασε σημαντικά και τις χριστιανικές συνήθειες. Πέρα, βέβαια, από τις διάφορες θρησκευτικές κι εθνολογικές ερμηνείες, το έθιμο δείχνει την πρακτική σημασία που είχε ο χοίρος, για την αγροτική οικογένεια και την οικιακή οικονομία. Άλλωστε, η εξίσωση οικονομίας και λατρείας ήταν πολύ φυσική στις παραδοσιακές κοινωνίες, οι οποίες ήταν αυτάρκεις στις υλικές τους ανάγκες και συντηρητικές στα ήθη τους.             Το σφάξιμο του χοίρου γινόταν με ειδικό μαυρομάνικο μαχαίρι, (δηλ. μαχαίρι που είχε μαύρη λαβή) και συνήθως γινόταν από τον αρχηγό της οικογένειας και αργότερα από τον πιο επιδέξιο του χωριού, γιατί το ζώο δεν έπρεπε να ταλαιπωρηθεί. Ένα τέτοιο μαχαίρι βλέπουμε στις φωτογραφίες που έφερε από την πατρίδα του, τη Λίτιτσα, ο Θόδωρος Βακαλόπουλος, το οποίο αποτελείται από μια ξύλινη θήκη κι από το ίδιο το μαχαίρι, η χειρολαβή του οποίου είναι φτιαγμένη από μαύρο κέρατο, στη δε μεταλλική λάμα του φέρει τουρά, (σφραγίδα της οθωμανικής Διοίκησης). Το συγκεκριμένο μαχαίρι προοριζόταν και χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για την τελετή της σφαγής, μετά την οποία φυλασσόταν σε ειδικό μέρος και δεν χρησιμοποιούνταν γι’ άλλες χρήσεις, αλλά μόνο για μαγικοθρησκευτικές τελετές.             Η φωτιά με τα κάρβουνα στο φτυάρι, το λιβάνι που ξόρκιζε τα δαιμόνια και το ράντισμα του ζώου με χαμομήλι, όλες αυτές ήταν ενέργειες σχετιζόμενες με την σφαγή του ζώου κι είχαν καθαρτήριο σκοπό. Στη συνέχεια, από το αίμα του ζώου έκαναν ένα σταυρό στο μέτωπο των μικρών παιδιών και των ζώων, για να είναι προφυλαγμένα από το κακό μάτι. Σε πολλά μέρη της Ελλάδος κάρφωναν το ρύγχος του χοίρου στον τοίχο ή στην πόρτα του σπιτιού, για να διώχνουν τους πονηρούς καλικάντζαρους, από τη σπλήνα και το συκώτι του προσπαθούσαν να μαντέψουν το μέλλον της οικογένειας και μετά τη σφαγή θύμιαζαν με λιβάνι το ζώο.             Προσπάθησα να σας μεταφέρω, εν συντομία την περιγραφή του εθίμου των χοιροσφαγίων, το οποίο, βαθειά συνδεμένο με τη λαϊκή πίστη και τις λαϊκές λατρείες και συνήθειες του λαού μας, χάνεται μεν στα βάθη των αιώνων, κατάφερε όμως να φθάσει μέχρι και τις μέρες μας, τελούμενο, ανελλιπώς, σε πάρα πολλά μέρη του ελληνικού χώρου, κυρίως δε στη Θράκη και στη Μακεδονία, κύρια δε στις αγροτικές περιοχές, μέχρι το έτος 1940 περίπου, οπότε, η εχθρική κατοχή στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η εμφύλια διαμάχη, που ακολούθησε και η αλλαγή των οικονομικών συνθηκών λειτουργίας της ελληνικής οικογένειας, (κατάργηση της οικιακής οικονομίας κλπ.), οδήγησαν στην οριστική και σχεδόν ολοκληρωτική κατάργηση της αρχαίας αυτής, λαϊκής συνήθειας.     ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΦΑΓΗΤΩΝ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ ΑΠΟ ΤΟ ΧΟΙΡΙΝΟ ΚΡΕΑΣ               Στο πρώτο μέρος περιέγραψα το τελετουργικό της σφαγής του χοίρου και την ιστορική διαδρομή της, μέσα στο πέρασμα του χρόνου. Στο δεύτερο μέρος θα αναφέρω τον τρόπο χρησιμοποίησης των τμημάτων του χοίρου στην παρασκευή φαγητών, ειδικά στην πατρίδα των προγόνων μου, τη Θράκη. Τα χοιροσφάγια στη Θράκη τελούνταν παραμονές Χριστουγέννων, οπότε ο χοίρος έφτανε ακόμη και στα 150 κιλά και το κρέας του αποτελούσε το κρέας της οικογένειας για ολόκληρη την χρονιά. Κάθε τμήμα του σφαγμένου ζώου οι Θρακιώτες το αξιοποιούσαν στο έπακρο. Με το δέρμα του κατασκεύαζαν τα γουρουνοτσάρουχα, τις τρίχες της ουράς τις πωλούσαν για την κατασκευή βουρτσών, με το κρέας και το λίπος του παρασκεύαζαν διάφορες τροφές, που τις συντηρούσαν μέσα σε «νταγάρια», (πήλινα δοχεία) και συνόδευαν μ’ αυτές τα ταπεινά, καθημερινά γεύματά τους, στο σπίτι ή στον αγρό, μέχρι και το καλοκαίρι. Με τα «ψαχνάδια» από το κεφάλι του ζώου παρασκεύαζαν λαχανοντολμάδες και το υπόλοιπο κεφάλι γινόταν «πατσάς», για την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα. Με το κρέας της κοιλιάς παρασκεύαζαν την «πασιορτή», ενώ με τα ψαρονέφρια, που είχαν περισσότερο κρέας, παρασκεύαζαν τον «καβουρμά», μια από τις πιο γνωστές

Κατηγορία

Tags

Θρακική Εστία Δράμας

Ημ/νια δημοσίευσης

Τρίτη, 19 Δεκέμβριος, 2017 - 02:00