6η χρονιά αύξησης των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα – Το 2027 μετά το νεφρό, θα γίνονται και στο ήπαρ σε παιδιά

Photo: Shutterstock

Την έναρξη μεταμοσχεύσεων ήπατος σε παιδιά χαμηλού σωματικού βάρους το 2027 σχεδιάζει το Ωνάσειο Νοσοκομείο, επιδιώκοντας να καλύψει ανάγκες μικρών ασθενών που σήμερα αναζητούν θεραπεία στο εξωτερικό. Η επέκταση έρχεται μετά την ανάπτυξη του προγράμματος παιδιατρικών μεταμοσχεύσεων νεφρού, στο οποίο έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οκτώ επεμβάσεις σε παιδιά βάρους 14 έως 23 κιλών.

Τον σχεδιασμό παρουσίασε ο πρόεδρος του Ωνάσειου Νοσοκομείου, καθηγητής Παθολογίας-Νεφρολογίας του ΕΚΠΑ, κ. Ιωάννης Ν. Μπολέτης, στο 9ο Transplant Masterclass του Ιδρύματος Ωνάση, με τίτλο «Από τη δωρεά στη ζωή: Επαναπροσδιορίζοντας τις διαδρομές της μεταμόσχευσης».

Παράλληλα, παρέθεσε στοιχεία για τη συνεχιζόμενη άνοδο της δωρεάς οργάνων: οι δότες είχαν φτάσει τους 115 κατά τη διεξαγωγή της εκδήλωσης, με την εκτίμηση για το σύνολο του 2026 να υπερβαίνει τους 14 ανά εκατομμύριο πληθυσμού.

Η βελτίωση δεν έχει ακόμη εκμηδενίσει τις ελλείψεις. Η Ελλάδα παραμένει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο δωρεάς, ενώ παιδιά με σύνθετα προβλήματα εξακολουθούν να υποβάλλονται σε κάθαρση ή να περιμένουν μόσχευμα εκτός συνόρων. Οι ομιλίες ανέδειξαν τόσο τις δυνατότητες που έχουν ανοίξει όσο και τις προϋποθέσεις για να αξιοποιηθούν: περισσότεροι δότες, εξειδικευμένες ομάδες και συνέχεια στη φροντίδα μετά την επέμβαση.

Η άνοδος των δοτών και η απόσταση από την Ευρώπη

«Για να υπάρξουν περισσότερες μεταμοσχεύσεις, πρώτα πρέπει να υπάρξουν περισσότεροι δότες», υπογράμμισε ο κ. Μπολέτης, συνδέοντας τη διεύρυνση των θεραπευτικών προγραμμάτων με την ενίσχυση της δωρεάς.

Το 2025 η χώρα μας κατέγραψε 13,1 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Στο πρώτο εννεάμηνο του 2026 ο αντίστοιχος δείκτης είχε ήδη φτάσει το 12,1. Η πρόβλεψη για υπέρβαση των 14 μέχρι το τέλος της χρονιάς αποτυπώνει τη συνέχιση της προόδου σε σχέση με τους τέσσερις έως πέντε δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού πριν από περίπου μία πενταετία.

Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος, τον οποίο ο καθηγητής τοποθέτησε λίγο πάνω από τους 20, αποτελεί τον επόμενο στόχο. Για την προσέγγισή του έδωσε έμφαση στην επέκταση του προγράμματος των Τοπικών Συντονιστών Μεταμοσχεύσεων, στον συντονισμό των νοσοκομείων και στη διατήρηση της κοινωνικής εμπιστοσύνης.

«Η ανάπτυξη των μεταμοσχεύσεων δεν είναι υπόθεση ενός νοσοκομείου», επισήμανε. Η αύξηση της δραστηριότητας προϋποθέτει συνεργασία σε κάθε στάδιο, εντός και εκτός χειρουργικών αιθουσών.

Στον χαιρετισμό του, ο υφυπουργός Υγείας, κ. Μάριος Θεμιστοκλέους, ανέδειξε την ανθρώπινη διάσταση πίσω από τα στοιχεία. «Δεν χρησιμοποιώ τη λέξη ρεκόρ», ανέφερε, εξηγώντας ότι κάθε αριθμός αφορά έναν ασθενή, την οικογένειά του και τους επαγγελματίες υγείας που (συν)εργάζονται για την επιτυχία της διαδικασίας.

Αντίστοιχα, ο πρόεδρος του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), καθηγητής Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης, τόνισε την ευθύνη για ένα αξιόπιστο, διαφανές και αποτελεσματικό σύστημα. «Στο επίκεντρο όλης αυτής της προσπάθειας είναι ο δότης και η οικογένειά του».

Οκτώ μεταμοσχεύσεις σε παιδιά χαμηλού σωματικού βάρους

Το ειδικό πρόγραμμα παιδιατρικών μεταμοσχεύσεων νεφρού του Ωνασείου, που ξεκίνησε την 1η Μαΐου 2025, διεύρυνε τη δυνατότητα θεραπείας στην Ελλάδα για παιδιά μικρού σωματικού βάρους που μέχρι πρόσφατα παραπέμπονταν στο εξωτερικό. Τα αποτελέσματα παρουσίασε η κυρία Βαρβάρα Ασκητή, παιδίατρος-παιδονεφρολόγος και διευθύντρια του Νεφρολογικού Τμήματος και της Μονάδας Τεχνητού Νεφρού του Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού».

Στο πλαίσιο του προγράμματος του Ωνασείου είχαν πραγματοποιηθεί οκτώ μεταμοσχεύσεις σε παιδιά βάρους 14 έως 23 κιλών, όλες από συγγενείς ζώντες δότες, σύμφωνα με τα στοιχεία της ομιλήτριας. Μία έγινε πριν από την έναρξη κάθαρσης, ενώ μία αφορούσε δότη και λήπτη με ασυμβατότητα ομάδων αίματος.

Το νεότερο πρόγραμμα υλοποιείται σε συνεργασία με το «Λαϊκό» και το «Π. & Α. Κυριακού», στηριζόμενο στην εμπειρία που είχαν ήδη αναπτύξει τα δύο νοσοκομεία. Στο προηγούμενο συνεργατικό τους πρόγραμμα είχαν πραγματοποιηθεί 39 μεταμοσχεύσεις νεφρού, το 73% από ζώντες δότες. Το μικρότερο παιδί στη συγκεκριμένη σειρά περιστατικών ζύγιζε 28 κιλά.

Η προσθήκη του Ωνασείου επέκτεινε αυτή τη συνεργασία στην αντιμετώπιση παιδιών χαμηλότερου βάρους. Στην ομάδα συμμετέχουν χειρουργοί, παιδονεφρολόγοι και αναισθησιολόγοι, με υποστήριξη από τη Μονάδα Εντατικής Παίδων και το Ακτινολογικό Τμήμα του Ωνασείου. Η φροντίδα καλύπτει την προετοιμασία, την περιεγχειρητική αντιμετώπιση και τη μακροχρόνια παρακολούθηση.

Μειωμένος χρόνος στην κάθαρση

«Στόχος δεν είναι μόνο η επιβίωση, αλλά η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, η ποιότητα ζωής και οι λιγότεροι περιορισμοί στην καθημερινότητα», υπογράμμισε η κυρία Ασκητή.

Βασική επιδίωξη είναι η μικρότερη δυνατή παραμονή στην κάθαρση και, όπου είναι εφικτό, η μεταμόσχευση πριν από την έναρξή της – η λεγόμενη pre-emptive. Στο συνεργατικό πρόγραμμα του «Λαϊκού» και του «Π. & Α. Κυριακού», το ποσοστό αυτών των επεμβάσεων ήταν 23%, σύμφωνα με την ίδια.

Για τους μικρότερους λήπτες, η απόφαση εξαρτάται από τα συνοδά προβλήματα υγείας, τη χειρουργική και ουρολογική εκτίμηση και την εμπειρία της ομάδας. «Η επιλογή πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα», επισήμανε.

Εννέα παιδιά παραμένουν σε εξωνεφρική κάθαρση

Επί του παρόντος, εννέα παιδιά εξακολουθούν να υποβάλλονται σε εξωνεφρική κάθαρση πανελλαδικά: πέντε σε αιμοκάθαρση και τέσσερα σε περιτοναϊκή κάθαρση.

Ένα είναι υποψήφιο για συνδυασμένη μεταμόσχευση ήπατος και νεφρού και βρίσκεται σε λίστα στο εξωτερικό. Δύο περιμένουν στην εθνική λίστα για μόσχευμα από αποβιώσαντα δότη. Για τέσσερα παιδιά, η κυρία Ασκητή ανέφερε ότι προγραμματίζεται επέμβαση μέσα στους επόμενους μήνες. Σε άλλες περιπτώσεις, σύνθετα προβλήματα υγείας δυσκολεύουν την άμεση αντιμετώπιση.

Οι διαφορετικές ανάγκες τους δείχνουν ότι η γενική αναφορά σε «αναμονή για μεταμόσχευση» δεν περιγράφει πλήρως την κατάσταση. Η διαθεσιμότητα οργάνου είναι καθοριστική αλλά χρειάζεται να συντρέχουν και οι κατάλληλες κλινικές προϋποθέσεις.

Η σημασία της συνεργασίας αναδείχθηκε και μέσα από την ιστορία του δεκάχρονου Γιαχία, ο οποίος μεταμοσχεύθηκε στο Ωνάσειο με δότη τον πατέρα του, έπειτα από συνεννόηση και κοινή προσπάθεια Κύπρου και Ελλάδας.

Το όραμα για το 2027

Η ανάπτυξη προγράμματος μεταμοσχεύσεων ήπατος στο Ωνάσειο αποτελεί το επόμενο βήμα που περιέγραψε ο κ. Μπολέτης. Στόχος είναι να ξεκινήσει το 2027, με προτεραιότητα τα παιδιά χαμηλού σωματικού βάρους που σήμερα μετακινούνται στο εξωτερικό.

Στην ίδια χρονιά τοποθέτησε τη λειτουργία Ανοσολογικού Κέντρου αποκλειστικά για τις μεταμοσχεύσεις, ώστε να καλυφθούν οι ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται και η προώθηση της δωρεάς μετά από κυκλοφορικό θάνατο, γνωστής ως DCD, ως πρόσθετης δυνατότητας ενίσχυσης της δωρεάς οργάνων.

Photo: Shutterstock

Η βλάβη που μπορεί να διαφεύγει της κλινικής εικόνας

Η πρόσβαση στην επέμβαση είναι η αρχή μιας θεραπευτικής διαδρομής που διαρκεί χρόνια. Την πρόκληση της μακροχρόνιας προστασίας του μοσχεύματος ανέπτυξε η καθηγήτρια Minnie M. Sarwal, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο.

Παρουσίασε δεδομένα που δείχνουν ότι η σταθερή λειτουργία του μοσχεύματος δεν αποκλείει τη συσσώρευση βλάβης. Σε διαδοχικές βιοψίες ασθενών χωρίς εμφανή επεισόδια οξείας απόρριψης, η ερευνητική ομάδα εντόπισε προοδευτικές αλλοιώσεις, παρά την καλή κλινική εικόνα.

Το επιστημονικό ενδιαφέρον στρέφεται στην αναγνώριση αυτών των διεργασιών πριν γίνουν εμφανείς στις συνήθεις μετρήσεις. Μοριακοί δείκτες, αναλύσεις ιστών και βιολογικών υγρών και δεδομένα ηλεκτρονικών ιατρικών φακέλων χρησιμοποιούνται για την ακριβέστερη εκτίμηση του κινδύνου κάθε λήπτη.

Μεταξύ των εργαλείων που έθεσε ήταν μια ερευνητική βαθμολογία «αστάθειας», η οποία επιχειρεί να ανιχνεύσει τη μοριακή βλάβη ακόμη και σε δείγματα που έχουν χαρακτηριστεί ιστολογικά σταθερά. Στόχος είναι η καλύτερη προσαρμογή της ανοσοκαταστολής, περιορίζοντας τόσο την απόρριψη όσο και τις επιπλοκές της θεραπείας.

Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μπορούν να συμβάλουν στην επεξεργασία σύνθετων πληροφοριών και στην υποστήριξη άμεσης λήψης κλινικών αποφάσεων.

Από τη δωρεά στη ζωή

Ο τίτλος του masterclass, «Από τη δωρεά στη ζωή: Επαναπροσδιορίζοντας τις διαδρομές της μεταμόσχευσης», αποτυπώνει τη διαδρομή που ανέδειξαν οι ομιλίες: από την προσφορά του δότη και τον συντονισμό των νοσοκομείων έως την πρόσβαση στην επέμβαση και τη μακροχρόνια προστασία του μοσχεύματος. Κάθε στάδιο είναι απαραίτητο για να φτάσει η θεραπεία στον ασθενή και να διατηρήσει το όφελός της.

Οι οκτώ παιδιατρικές μεταμοσχεύσεις στο Ωνάσειο «μαρτυρούν» ότι αυτή η διαδρομή αλλάζει ήδη για οικογένειες που μέχρι πρόσφατα αναζητούσαν λύση στο εξωτερικό. Τα εννέα παιδιά που εξακολουθούν να χρειάζονται κάθαρση υπενθυμίζουν τις ανάγκες που παραμένουν ακάλυπτες. Ο μελλοντικός σχεδιασμός θα κριθεί από το αν θα περιορίσει αυτές τις εκκρεμότητες, δίνοντας σε περισσότερους μικρούς ασθενείς τη δυνατότητα να θεραπευτούν εγκαίρως στην Ελλάδα.

Εκεί βρίσκεται και το (πιο) ουσιαστικό μέτρο της προόδου: στο παιδί που αφήνει πίσω τις συνεδρίες κάθαρσης, επιστρέφει στο σχολείο και μπορεί να μεγαλώνει με λιγότερους περιορισμούς. Σε αυτή την καθημερινότητα ολοκληρώνεται η διαδρομή από τη δωρεά στη ζωή.

ygeiamou.gr