Η 'μηχανή' δουλεύει ακόμη, αλλά χάνει… λάδια

*Πάνος Κοσμάς

«Σε αυτό τον κόσμο τίποτε δεν μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο, εκτός από τον θάνατο και τους φόρους», είχε πει στον καιρό του ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ. Παραφράζοντας τα λόγια του, θα μπορούσαμε να πούμε ότι επί τα τελευταία χρόνια είναι βέβαιο και τα υπερπλεονάσματα στον προϋπολογισμό. Οχι μόνο στο σύνολο του έτους, αλλά και σε κάθε μήνα εκτέλεσης του προϋπολογισμού, στο τρίμηνο, το εξάμηνο και το εννεάμηνο. Το ίδιο και στο πρώτο τρίμηνο του 2026: το πρωτογενές πλεόνασμα ανήλθε σε 4,369 δισ. ευρώ, εκ των οποίων το 1,637 είναι υπερπλεόνασμα, δηλαδή υπέρβαση των στόχων του προϋπολογισμού.

Το ίδιο βέβαιος και στερεότυπος είναι και ο «μηχανισμός» παραγωγής του υπερπλεονάσματος: υπέρβαση στον στόχο για τα έσοδα (φορολογικά και συνολικά) και υποεκτέλεση στις δαπάνες (που σημαίνει περικοπή των αρχικών στόχων του προϋπολογισμού). Δεν πρόκειται για περίπλοκο αλγόριθμο, αλλά για κοινή λογική: πάνω από τους στόχους τα έσοδα – κάτω από τους στόχους οι δαπάνες = υπερπλεόνασμα. Ετσι προκύπτει το υπερπλεόνασμα σε ταμειακή βάση. Σε δημοσιονομική βάση, έρχεται να προστεθεί το πλεόνασμα των Λοιπών (πλην νοσοκομείων, ΟΤΑ και ΟΚΑ) Νομικών Προσώπων, που η κυβέρνηση το… επιχορηγεί συστηματικά σε επίπεδα κοντά στα 3 δισ. ευρώ κάθε χρόνο.

Παρόλο που το οικονομικό επιτελείο αρέσκεται να αποδίδει το υπερπλεόνασμα στην «υπεραπόδοση της οικονομίας», η πικρή αλήθεια είναι πως αποτελεί προϊόν συνειδητού δημοσιονομικού σχεδιασμού που βασίζεται στο δίπτυχο υπερφορολόγηση - περικοπές δαπανών.

Τα ίχνη του «μηχανισμού» αυτού είναι εύκολα ανιχνεύσιμα στα στοιχεία που δημοσιοποίησε χθες το υπουργείο Οικονομικών για την εκτέλεση του προϋπολογισμού στο πρώτο τρίμηνο του 2026:

● Από το 1,637 δισ. ευρώ του υπερπλεονάσματος τα 895 εκατ. ευρώ (ποσοστό 54,67%) οφείλονται στην υποεκτέλεση-περικοπή δαπανών και τα 685 εκατ. ευρώ (ποσοστό 45,33%) στην υπέρβαση του στόχου στα καθαρά έσοδα.

● Από την υπέρβαση του στόχου στα καθαρά έσοδα, μόλις τα 308 εκατ. ευρώ οφείλονται σε υπέρβαση του στόχου στα φορολογικά έσοδα.

Επομένως, ακόμα μια φορά, όπως γίνεται σταθερά, σε μακράν ισχυρότερη συνιστώσα του υπερπλοενάσματος αναδεικνύεται η υποεκτέλεση-περικοπή δαπανών, δηλαδή μια συστηματική πολιτική λιτότητας.

Στα επιμέρους στοιχεία, όσον αφορά τους φόρους:

● Καταγράφεται σημαντική υπέρβαση στον ΦΠΑ λοιπών προϊόντων και υπηρεσιών κατά 501 εκατ. ευρώ, χάρη στην οποία η συνολική υπέρβαση στα έσοδα από ΦΠΑ ανέρχεται σε 438 εκατ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι οι υπόλοιπες κατηγορίες ΦΠΑ είναι κάτω από τους στόχους.

● Κάτω από τους στόχους είναι επίσης οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης, κατά 143 εκατ. ευρώ.

● Οι φόροι εισοδήματος είναι επίσης 41 εκατ. ευρώ κάτω από τους στόχους. Τα έσοδα του τομέα βυθίζουν ο φόρος εισοδήματος των εταιρειών (ΝΠ), που υστερεί των στόχων κατά 116 εκατ. ευρώ, καθώς και οι λοιποί φόροι εισοδήματος, με υστέρηση 108 εκατ. ευρώ. Στον αντίποδα, τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων καταγράφουν υπέρβαση 183 εκατ. ευρώ.

Ασθμαίνουν...

Το συμπέρασμα είναι ότι τα υπερέσοδα ασθμαίνουν, οπότε το «κάρο» του υπερπλεονάσματος το τραβάει πλέον η υποεκτέλεση δαπανών. Καθώς όμως είμαστε σε προεκλογική χρονιά, η υποεκτέλεση-περικοπή στις δαπάνες δεν μπορεί να φτάσει στο… απαιτούμενο ύψος.

Στο σημείο αυτό, είναι πιθανόν την αποφασιστική «βοήθεια» να δώσει η υποεκτέλεση δαπανών του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, που στο πρώτο τρίμηνο του έτους κατέγραψαν συνολική υστέρηση 439 εκατ. ευρώ. Κάτι δεν πάει καλά με την υλοποίηση του ΤΑΑ, αλλά αυτό είναι ήδη παγκοίνως γνωστό…

Το 2026 προδιαγράφεται ως το δημοσιονομικό έτος που ο «μηχανισμός» παραγωγής υπερπλεονασμάτων θα δεχθεί ισχυρές πιέσεις…

πηγή: έντυπη έκδοση της "Εφημερίδας των Συντακτών" - efsyn.gr

* κεντρική φώτο: το 54,67% του υπερπλεονάσματος οφείλεται στην περικοπή δαπανών | © Dreamstime.com