Η μελέτη για τη λιποπρωτεΐνη (a) που προβληματίζει – Ελληνίδα καρδιολόγος του Χάρβαρντ εξηγεί

Photo: Shutterstock

* Γράφει η κυρία Ιουλία Γράψα, Επιμελήτρια Καρδιολογίας και Διευθύντρια εκπαίδευσης Καρδιολογίας στο νοσοκομείο Brigham and Women’s Hospital και στην Ιατρική σχολή του Harvard

Τα αποτελέσματα της Lp(a)HORIZON ανακοινώθηκαν πρόσφατα, όμως, το εύρημα δεν ήταν το αναμενόμενο και προκάλεσε προβληματισμό. Ωστόσο, η σωστή ανάγνωσή του απαιτεί ψυχραιμία και ισορροπία.

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Η λιποπρωτεΐνη (a), ή Lp(a), είναι ένα σωματίδιο του αίματος που μοιάζει με την «κακή» χοληστερόλη (LDL), φέρει όμως προσαρτημένη μια επιπλέον, «κολλώδη» πρωτεΐνη. Όταν βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, μπορεί να επιταχύνει τη συσσώρευση λιπώδους πλάκας στα τοιχώματα των αρτηριών και να την κάνει πιο ευάλωτη σε ρήξη, τη διαδικασία δηλαδή που μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Και δεν πρόκειται για σπάνιο εύρημα: περίπου ένας στους πέντε ανθρώπους παγκοσμίως έχει αυξημένη Lp(a).

Αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι η προέλευσή της. Σε αντίθεση με τη «συνηθισμένη» χοληστερόλη, τα επίπεδα της Lp(a) καθορίζονται κατά περίπου 90% από τα γονίδιά μας. Η διατροφή, η άσκηση και τα περισσότερα κλασικά φάρμακα για τη χοληστερόλη ελάχιστα την μεταβάλλουν. Γι’ αυτό και οι γιατροί συνιστούν πλέον να τη μετρά κανείς τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του, και γι’ αυτό, ως σήμερα, δεν υπήρχε εγκεκριμένη θεραπεία που να τη στοχεύει ειδικά. Αυτή ακριβώς η έλλειψη έκανε τη μελέτη HORIZON τόσο πολυαναμενόμενη.

Τι δοκίμασε η μελέτη

Το φάρμακο στο επίκεντρο ονομάζεται πελακαρσένη (pelacarsen): μια ενέσιμη θεραπεία που «σιγεί» την παραγωγή Lp(a) στην ίδια της την πηγή. Προηγούμενες μελέτες είχαν ήδη δείξει ότι μειώνει δραστικά τα επίπεδά της στο αίμα. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, ήταν άλλο: αυτή η μείωση μεταφράζεται σε λιγότερα εμφράγματα, εγκεφαλικά και καρδιαγγειακούς θανάτους; Για να απαντήσουν, οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 8.000 ανθρώπους που είχαν ήδη καρδιαγγειακή νόσο και υψηλή Lp(a). Όλοι συνέχισαν την ενδεδειγμένη αγωγή τους: στατίνες, φάρμακα για την πίεση και ό,τι άλλο χρειάζονταν. Η μία ομάδα έλαβε επιπλέον πελακαρσένη, η άλλη εικονικό φάρμακο (placebo, μια «ψεύτικη» ένεση), χωρίς ούτε οι ασθενείς ούτε οι γιατροί τους να γνωρίζουν ποιος έλαβε τι.

Το εύρημα

Στο εργαστήριο, το φάρμακο πέτυχε: μείωσε τη Lp(a) όπως ακριβώς αναμενόταν. Στην κλινική έκβαση, όμως, η εικόνα ήταν διαφορετική. Όσοι έλαβαν πελακαρσένη δεν εμφάνισαν λιγότερα εμφράγματα, εγκεφαλικά ή καρδιαγγειακούς θανάτους σε σχέση με όσους έλαβαν placebo. Με απλά λόγια: πάνω σε μια ήδη καλή βασική θεραπεία, η μείωση της Lp(a) με το συγκεκριμένο φάρμακο δεν μετέβαλε την πορεία των ασθενών όσο ελπίζαμε, στο διάστημα που διήρκεσε η μελέτη.

Γιατί ένα «αρνητικό» αποτέλεσμα έχει αξία

Τα δεδομένα έδειχναν σταθερά ότι η υψηλή Lp(a) σχετίζεται αιτιολογικά με την καρδιακή νόσο. Η HORIZON προσθέτει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: το να τη μειώσεις σε ασθενείς που ήδη λαμβάνουν ισχυρή θεραπεία με άλλα φάρμακα δεν αρκεί, από μόνο του, για να αλλάξει την έκβαση μέσα σε αυτό το χρονικό παράθυρο.

Αυτή είναι πολύτιμη γνώση γιατί ήδη γνωρίζουμε ότι ίσως να χρειάζεται να παρεμβαίνουμε νωρίτερα. Και σίγουρα, αρκετά ερωτήματα παραμένουν, από τη στατιστική ανάλυση και το αν μετρήθηκε η απολιποπρωτεΐνη Β μέχρι το πόσοι ασθενείς αποσύρθηκαν. Μια ανακοίνωση τάραξε τα νερά· δεν αναιρεί όμως όσα ήδη γνωρίζουμε, τεκμηριωμένα, για τη λιποπρωτεΐνη (a).

Τι σημαίνει για εσάς σήμερα

Αν έχετε ήδη υποστεί έμφραγμα του μυοκαρδίου, εγκεφαλικό επεισόδιο ή περιφερική αρτηριακή νόσο, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η σύγχρονη δευτερογενής πρόληψη παραμένει το ισχυρότερο εργαλείο σας.

Πρακτικά αυτό σημαίνει:

Αντιμετωπίστε επιθετικά όλους τους καθιερωμένους παράγοντες κινδύνου.

Ρίξτε πολύ χαμηλά την LDL χοληστερόλη / apoB.

Κρατήστε υπό έλεγχο την αρτηριακή πίεση.

Ρυθμίστε το σάκχαρο.

Μην καπνίζετε.

Ακολουθήστε την κατάλληλη αντιαιμοπεταλιακή αγωγή και τις υπόλοιπες θεραπείες που ορίζουν οι κατευθυντήριες οδηγίες.

Κι αν έχετε αυξημένη Lp(a) χωρίς ποτέ να έχετε εκδηλώσει καρδιαγγειακό συμβάν; Τα γενετικά και επιδημιολογικά δεδομένα εξακολουθούν να δείχνουν αυξημένο κίνδυνο σε βάθος ζωής, άρα η επαγρύπνηση παραμένει απαραίτητη.

Το συμπέρασμα

Αν η δική σας Lp(a) είναι υψηλή, μη διακόψετε τη θεραπεία σας. Ο έλεγχος των υπόλοιπων παραγόντων, της LDL χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και του καπνίσματος, παραμένει το πιο ισχυρό πράγμα που μπορείτε να κάνετε για την καρδιά σας. Η δευτερογενής πρόληψη είναι θεμελιώδης και η τεκμηρίωση δεδομένων -παλιών και νέων – είναι σημαντική για την ευρήτητα των αποτελεσμάτων.

ygeiamou.gr