«Εν τη απλότητι το κάλλος» – Σκέψεις με αφορμή λειτουργικές στιγμές του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου

Βλέποντας τις φωτογραφίες που αποτυπώνουν λειτουργικές στιγμές του σεμνού και απλού ποιμενάρχου της Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου, από κεντρικό ναό της συμπρωτεύουσας, ο νους αναπόφευκτα ταξιδεύει σε άλλες εποχές. Σε εποχές όπου οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας διακονούσαν το ποίμνιό τους με απλότητα, ταπείνωση και μια εσωτερική αρχοντιά που δεν είχε ανάγκη εξωτερικών στολισμών για να λάμψει.

Η εικόνα ενός επισκόπου που στέκεται ενώπιον της Αγίας Τραπέζης με λιτότητα και φυσικότητα δεν αποτελεί απλώς μια αισθητική επιλογή· αποτελεί θεολογική στάση. Διότι, ως γνωστόν, «εν τη απλότητι το κάλλος». Το αληθινό κάλλος της Εκκλησίας δεν βρίσκεται στην επιτήδευση, αλλά στη διαφάνεια της χάριτος. Δεν πηγάζει από τη μεγαλοπρέπεια των αμφίων, αλλά από τη λαμπρότητα της καρδιάς.

Η ιστορική εξέλιξη της εκκλησιαστικής ενδυμασίας, και ιδίως η εκκλησιαστικοποίηση του αυτοκρατορικού «Σάκκου», ασφαλώς συνδέεται με συγκεκριμένες εποχές και συνθήκες. Ωστόσο, γεννάται εύλογα το ερώτημα κατά πόσον αυτή η μεταφορά αυτοκρατορικών συμβόλων στο εκκλησιαστικό σώμα συνέβαλε ουσιαστικά στη μαρτυρία της Εκκλησίας ή αν, σε ορισμένες περιπτώσεις, απομάκρυνε το βλέμμα από το ουσιώδες.

Πόσο όμορφο θα ήταν οι αρχιερείς μας να επανέφεραν ακόμη πιο έντονα την πατερική παράδοση στην πράξη και στο ήθος· να αναδείκνυαν το «πραγματικό κάλλος», εκείνο που δεν θορυβεί αλλά ελκύει, δεν επιβάλλεται αλλά εμπνέει. Διότι, κακά τα ψέματα, τα σχόλια που συχνά διατυπώνονται από πιστούς –ιδίως σε «λαμπρά» αρχιερατικά συλλείτουργα– δεν τιμούν κανέναν μας. Όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη χλιδή και όχι γύρω από το μυστήριο, τότε κάτι έχει μετατοπιστεί από το κέντρο.

Η Εκκλησία καλείται πάντοτε να ισορροπεί ανάμεσα στη δόξα της Βασιλείας και στην ταπείνωση του Σταυρού. Η αυθεντική αρχοντιά των Πατέρων δεν ήταν εξωτερική επιβολή, αλλά εσωτερική ευγένεια· δεν ήταν κοσμική μεγαλοπρέπεια, αλλά πνευματικό ανάστημα.

Ίσως, λοιπόν, οι εικόνες αυτές να αποτελούν μια αφορμή για βαθύτερο προβληματισμό. Όχι για κριτική προσώπων, αλλά για αναζήτηση ουσίας. Διότι αργά ή γρήγορα, ό,τι καλλιεργούμε ως εκκλησιαστικό ήθος θα το βρούμε μπροστά μας – είτε ως ευλογία είτε ως δοκιμασία.

Και τότε θα φανεί αν πράγματι επιλέξαμε το κάλλος της απλότητας ή τη σκιά μιας πρόσκαιρης λαμπρότητας.