Ένας Γιαννιτσώτης από την Αγγλία για κορωνοϊό:"Η επερχόμενη παγκόσμια οικονομική κρίση θα είναι αναπόφευκτη!"

του Απόστολου Ακτύπη*

Τον Δεκέμβριο 2007 η παγκόσμια κοινότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με την οικονομική κρίση η οποία ήταν αποτέλεσμα κακών χειρισμών και αθέμιτης κερδοσκοπίας των μεγάλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της Wall Street. Σήμερα, ένα μόλις μήνα μετά την εμφάνιση του Covid-19 παγκοσμίως, θα πρέπει να ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά στα στοιχεία αυτά που φωνάζουν ότι όλοι οι δρόμοι οδηγούν σε ακόμα μία παγκόσμια οικονομική κρίση.

1 – Το Παγκόσμιο Χρέος έχει σχεδόν τριπλασιαστεί!

Το «παγκόσμιο χρέος» είναι ένας δείκτης που συμπεριλαμβάνει τα χρέη των νοικοκυριών (household debt), τα εταιρικά χρέη (corporate debt) και τα χρέη των κυβερνήσεων (government debt) παγκοσμίως. Το 2007, λίγο πριν την κρίση του ιδιωτικού χρέος και κατ’ επέκταση την παγκόσμια οικονομική ύφεση, το συνολικό χρέος ήταν $97 τρισεκατομμύρια και το 2020 αυτό το ποσό έχει φτάσει στα 253 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Θα ήταν λογικό να υποθέσουμε ότι το πρόβλημα βρίσκεται στο δημόσιο χρέος (που είναι αληθές εν μέρη), αλλά αυτή την φορά συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Μετά την ύφεση του 2008, λόγω της έλλειψης φερεγγυότητας και της μη δυνατότητας απευθείας δανεισμού από τις τράπεζες, οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες δανείζονταν χρήματα από τις δευτερογενείς αγορές (mutual funds) εκδίδοντας εταιρικά ομόλογα.

Αυτά λειτουργούν ακριβώς όπως τα κρατικά ομόλογα. Δηλαδή μια εταιρεία εκδίδει ομόλογα συγκεκριμένης αξίας και συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος, μετά την λήξη του οποίου (ωρίμανση) οφείλει να επιστρέψει στον αγοραστή (η αγοραστές) των ομολόγων το ποσό στην ονομαστική αξία τους συν το συμπεφωνημένο επιτόκιο. Στην ουσία πρόκειται για ένα δάνειο από ιδιώτες αντί για τράπεζες.

Το εταιρικό χρέος έχει αυξηθεί επίσης περίπου 3 φορές από το 2007. Αν συνυπολογίσουμε την διόγκωση του χρέους και το πλήγμα στην οικονομική δραστηριότητα που θα υποστεί η παγκόσμια οικονομία λόγω του κορονοϊού, δηλαδή την δραματική μείωση των εσόδων για τις εταιρείες και επιχειρήσεις, τότε μπορούμε να καταλάβουμε τον κίνδυνο να μην υπάρχει δυνατότητα να αποπληρωθούν τα χρέη και έτσι πολλές εταιρείες θα αναγκαστούν να υποβληθούν σε καθεστώς χρεοκοπίας.

Μετά την προ δεκαετίας οικονομική κρίση, γνωρίζουμε καλά ότι αυτό σημαίνει έναν νέο κύκλο ύφεσης με απολύσεις εργαζομένων, αλυσιδωτές επιπτώσεις σε προμηθευτές και παραγωγούς και ανάγκη χρηματοδότησης των κρατών, λόγω της έλλειψης κρατικών εσόδων, για την στήριξη της κοινωνικής πρόνοιας. Σχεδόν πάντα, σε ένα γεγονός πιστωτικής κρίσης το πρόβλημα «χτυπάει» πρώτα τα χρέη των επιχειρήσεων και αργότερα ακολουθούν τα χρέη των νοικοκυριών και το δημόσιο χρέος.

Ενώ τα περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι αυτό είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα συμβεί, η δριμύτητα και το εύρος των επιπτώσεων θα κριθούν από το διάστημα το οποίο θα διαρκέσουν τα περιοριστικά μέτρα που έχουν οδηγήσει στην πλήρη παύση της οικονομικής δραστηριότητας, κάτι που δεν συνέβη σε προηγούμενες κρίσεις.

Όπως και να έχει, εάν φτάσουμε σε σημείο πιστωτικής κρίσης το «ωστικό κύμα» θα είναι τουλάχιστον 3 φορές μεγαλύτερο από αυτό που άφησε το τελευταίο κραχ στην Wall Street τον Δεκέμβριο του 2007.

2 – Το Αμερικανικό χρηματηστήριο έχει σημειώσει την χειρότερη μηνιαία πτώση μετά απο 90 χρόνια.

Καλώς η κακώς ο δείκτης Dow Jones του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης μπορεί να υπολογίζεται και ως δείκτης ευρωστίας της παγκόσμιας οικονομίας και να προβλέπει την πορεία της από ότι έχει αποδειχθεί στο παρελθόν.

Δυστυχώς και σε αυτό το κομμάτι τα νέα είναι ιδιαίτερα δυσάρεστα. Οι 30 εταιρείες του Dow Jones έχουν χάσει 35% της αξίας τους μέσα σε 4 εβδομάδες, αφού οι επενδυτές τραβάνε τα χρήματα τους από τις ριψοκίνδυνες πλέον μετοχές, ώστε να τα επενδύσουν σε πιο ασφαλή περιουσιακά στοιχεία όπως τα κρατικά ομόλογα.

Η τρομακτική διαφορά με την κρίση του 2008 είναι ότι εκείνη την περίοδο ο δείκτης σημείωσε μεν μεγαλύτερη απώλεια (53%), αλλά αυτό έγινε σε διάστημα 14αρων μηνών! Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι επενδυτές προβλέπουν σημαντική παγκόσμια ύφεση, εξ ου και η απότομη αντίδραση.

3 – Ο Δείκτης Καταναλωτικής εμπιστοσύνης μόλις έπεσε κάτω απο τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο για πρώτη φορά μετά το 2014.

Μόλις σήμερα Δευτέρα 23 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στοιχεία για τον Δείκτη Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης. Αυτός ο δείκτης υπολογίζει την αισιοδοξία τον καταναλωτών για την οικονομία, χρησιμοποιώντας παραμέτρους όπως τις αποταμιεύσεις, την κατανάλωση αγαθών και άλλα. Έχει την δυνατότητα να προβλέπει την συμπεριφορά των καταναλωτών και άρα τις επιδόσεις της οικονομίας.

Ο δείκτης αυτός, όπως φαίνεται στον πίνακα, ξεκίνησε απότομα να διαγράφει φθίνουσα πορεία και έχει περάσει πλέον κάτω από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο σε διάστημα ενός μήνα! Η διαφορά εδώ με το 2008 είναι ότι τότε χρειάστηκε περίπου 4-5 μήνες για να συμβεί αυτό. Επίσης, είναι η πρώτη φορά που η καταναλωτική εμπιστοσύνη πέφτει σε αυτά τα επίπεδα από το 2014 όπου η Ευρωπαϊκή οικονομία άρχισε να ανακάμπτει.

Χαμηλή καταναλωτική εμπιστοσύνη σημαίνει λιγότερη αισιοδοξία, άρα μείωση της οικονομικής δραστηριότητας και επίσης γνωρίζουμε όλοι πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η ψυχολογία στην αγορά. Μια τέτοια απότομη μείωση θα έπρεπε σίγουρα να μας προβληματίζει.

4 – Η πρωτοφανής πάυση του λιανικού εμπορίου μπορεί να είναι καταστροφική για την μικροοικονομία.

Κρίση στο λιανικό εμπόριο κυρίως σημαίνει κρίση στα νοικοκυριά των μικρών και μεσαίων επιχειρηματιών, ανεργία σε ανθρώπους που μετά βίας τα βγάζουν πέρα σε μια ανταγωνιστική παγκοσμιοποιημένη οικονομία που απαιτεί περισσότερες ώρες εργασίας για όλο και μικρότερη αμοιβή. Το ιστορικό φαινόμενο όπου μια οικογένεια μπορούσε να συντηρηθεί με ένα μόνο εργαζόμενο μέλος είναι πλέον μια ανάμνηση που θα εξιστορούμε νοσταλγικά στα παιδιά μας.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σχεδόν το 1/3 των εργαζομένων απασχολείται στον τομέα του λιανικού εμπορίου, της εστίασης, της ψυχαγωγίας-διασκέδασης, των τουριστικών μονάδων-φιλοξενίας κλπ. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 90.000.000 ανθρώπους οι οποίοι είναι και οι πιο ευάλωτοι σε περίπτωση μιας οικονομικής κρίσης και σίγουρα μια δραματική μείωση της αγοραστικής δύναμης θα προκαλέσει μεγάλες περιπέτειες στην οικονομία.

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει ότι σε χώρες που εφάρμοσαν από νωρίς τα μέτρα για την καταπολέμηση του Covid19, η προσέλευση σε επιχειρήσεις μέχρι στιγμής έχει μειωθεί μέχρι και 80%, κάτι που είναι απολύτως λογικό εφόσον οι κυβερνήσεις απαγορεύουν την λειτουργία των επιχειρήσεων και οι καταναλωτές δεν μπορούν να ξοδέψουν, αλλά παρ’ όλα αυτά τα νούμερα είναι ανησυχητικά και πρωτοφανή και μας δείχνουν τι μπορούμε να περιμένουμε.

Για να καταλάβουμε καλύτερα το μέγεθος της πιθανής ζημίας, μπορούμε να κοιτάξουμε στον παρακάτω πίνακα όπου δείχνει ότι η μέγιστη μείωση που είχε σημειωθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την διάρκεια της προηγούμενης οικονομικής κρίσης ήταν 5% συνολικά για την ΕΕ και 20% συγκεκριμένα για την Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, η προσωρινή πτώση προσέλευσης δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει και αντίστοιχη μείωση του τζίρου σε ετήσια βάση, εκτός βέβαια και αν τα μέτρα διαρκέσουν 12 μήνες!

Είναι ξεκάθαρο ότι όλα θα κριθούν στην διάρκεια εξάπλωσης του ιού και ενώ οι περισσότεροι μιλάνε για 3 μήνες τουλάχιστον, έχουν ακουστεί και απόψεις που εκτιμούν πολύ παραπάνω και πρόσφατα στο Ηνωμένο Βασίλειο, ειδικοί αναφέρθηκαν και σε εφαρμογή των έκτακτων μέτρων απο 6 έως 12 μήνες.

Όπως και να έχει, το συμπέρασμα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία είναι πιο εύθραυστη από ποτέ. Οικονομολόγοι και αναλυτές προειδοποιούν εδώ και και αρκετό καιρό για μια επερχόμενη οικονομική ύφεση και οι περισσότεροι από αυτούς υποστηρίζουν ότι η υγειονομική κρίση απλά επίσπευσε την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων μιας οικονομικής ύφεσης. Όσο για το αν η οικονομική ύφεση μετατραπεί σε μια ανεξέλεγκτη οικονομική κρίση, αυτό θα εξαρτηθεί από τους χειρισμούς των κρατών και από την διάρκεια του φαινομένου.

* Ο Απόστολος Ακτύπης είναι Νομικός, κατάγεται από τα Γιαννιτσά και έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του στο Λονδίνο, όπου και ζει.  Το άρθρο απεστάλη και δημοσιεύεται αποκλειστικά στο pellanews.gr.