Η Τουρκία δελεάζει την Αίγυπτο με περισσότερη θάλασσα και αμυντική συνεργασία – «Κέρασμα» τα 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ΑΟΖ

Κείμενο: Γιάννης Μανδαλίδης

Με δέλεαρ περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιων ζωνών, την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας και την προοπτική ένταξης στη Συμμαχία της Μέκκας, η Τουρκία επιχειρεί να προσελκύσει την Αίγυπτο σε μια ευρύτερη στρατηγική συνεννόηση. Η επιδίωξη αυτή προσκρούει, ωστόσο, σε ένα ουσιαστικό εμπόδιο: το Κάιρο απορρίπτει κατηγορηματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο και διατηρεί τη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Ελλάδα.

Στις 24 Οκτωβρίου, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι το μνημόνιο στερείται νομικού αποτελέσματος και παραβιάζει, σύμφωνα με το Κάιρο, τα αιγυπτιακά κυριαρχικά δικαιώματα. Η ισχυρή αυτή απόρριψη συνυπάρχει με τη συνέχιση της διμερούς συνεργασίας.

Η αντίφαση αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά προχτές, Τετάρτη. Ενώ το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επαναλάμβανε την πρότασή του προς την Αίγυπτο, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, είχε χωριστές τηλεφωνικές επικοινωνίες με τους ομολόγους του της Τουρκίας και της Ελλάδας, Χακάν Φιντάν και Γιώργο Γεραπετρίτη.

Η ανακοίνωση του Καΐρου για την επικοινωνία με τον Φιντάν αναφερόταν στον συντονισμό για τις περιφερειακές κρίσεις και στη συνεργασία των δύο χωρών στο τετραμερές σχήμα με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.

Το πραγματικό στοίχημα για την Τουρκία είναι αν η διεύρυνση της στρατιωτικής και διπλωματικής συνεργασίας με την Αίγυπτο θα της επιτρέψει να επηρεάσει και τις επιλογές του Καΐρου στις θαλάσσιες ζώνες. Μέχρι σήμερα, τίποτε δεν δείχνει ότι έχει επιτύχει αυτόν τον στόχο.

Η επικοινωνία με τον Γεραπετρίτη επικεντρώθηκε, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, στη στρατηγική συνεργασία Αθήνας–Καΐρου και στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Είχε προηγηθεί στις 22 Οκτωβρίου η τηλεφωνική συνομιλία, κατά την οποία οι δύο υπουργοί είχαν συμφωνήσει στη συνέχιση των διαβουλεύσεων για την επέκταση της οριοθέτησης της ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου για το τμήμα που δεν έχει ολοκληρωθεί η οριοθέτηση.

«Κέρασμα» τα 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ΑΟΖ

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι μια συμφωνία οριοθέτησης με την Τουρκία θα εξασφάλιζε στην Αίγυπτο πάνω από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας ζώνης «σε σύγκριση με μια πιθανή συμφωνία που θα μπορούσε να συνάψει με την Ελλάδα».

Πρόκειται για τουρκικό ισχυρισμό, βασισμένο στην αμφισβήτηση της επήρειας των ελληνικών νησιών, και όχι για ανεξάρτητα τεκμηριωμένο όφελος του Καΐρου σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.

Απαντώντας στην τουρκική πρόταση, ο Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε ότι οι θαλάσσιες ζώνες «δεν είναι πεδίο πλειστηριασμού», αλλά αντικείμενο εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου.

Η Αίγυπτος έχει ήδη υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ελλάδα, η οποία ισχύει από το 2020. Παράλληλα, έχει απορρίψει την πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, υποστηρίζοντας ότι αυτό παραβιάζει τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Από τις αμυντικές συμφωνίες στις κοινές ασκήσεις

Η διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες δεν έχει ανακόψει τη στρατιωτική προσέγγιση Τουρκίας–Αιγύπτου.

Κατά την επίσκεψη Ερντογάν στο Κάιρο, στις 4 Φεβρουαρίου 2026, υπογράφηκε στρατιωτική συμφωνία-πλαίσιο μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, παράλληλα με συμφωνίες σε άλλους τομείς.

Η συνεργασία επεκτείνεται ήδη στο επιχειρησιακό πεδίο. Από τις 4 έως τις 9 Νοεμβρίου τα Πολεμικά Ναυτικά των δύο χωρών θα πραγματοποιήσουν στην Αλεξάνδρεια την άσκηση «Θάλασσα Φιλίας-2026» (Dostluk Denizi-2026), με αντικείμενο επιχειρήσεις επιφανείας, ανθυποβρυχιακό πόλεμο, αντιαεροπορική άμυνα και εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων.

Η στρατιωτική προσέγγιση συνοδεύεται από οικονομικά συμφέροντα. Στην κοινή δήλωση Ερντογάν–Σίσι του Φεβρουαρίου προβλέπεται συνεργασία για έρευνες και ανάπτυξη υδρογονανθράκων στην Αίγυπτο, ακόμη και μέσω κρατικών εταιρειών. Ο κοινός στόχος για το διμερές εμπόριο ανέρχεται στα 15 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2028.

Ποια συμφέροντα ενώνουν και ποια χωρίζουν Τουρκία και Αίγυπτο

Η Άγκυρα επιδιώκει, ωστόσο, κάτι περισσότερο από διμερείς στρατιωτικές συμφωνίες: τη συμμετοχή της Αιγύπτου στη Συμμαχία της Μέκκας, που συγκρότησαν τον Αύγουστο η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.

Ο Φιντάν είχε δηλώσει στις 13 Αυγούστου, παρουσία του Αιγύπτιου ομολόγου του, ότι η Αίγυπτος αποτελεί «φυσικό εταίρο» της Τουρκίας, εκφράζοντας την ελπίδα να γίνει σύντομα και επίσημος εταίρος της συμμαχίας. Το Κάιρο έχει επιβεβαιώσει ότι εξετάζει σοβαρά τη συμμετοχή του, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινώσει απόφαση προσχώρησης.

Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα μετά την απόφαση της αιγυπτιακής Βουλής, στις 26 Οκτωβρίου, να εξουσιοδοτήσει τον πρόεδρο Σίσι να παράσχει αμυντική υποστήριξη στη Σαουδική Αραβία, εφόσον του ζητηθεί. Δεν πρόκειται για ένταξη στη Συμμαχία της Μέκκας, αλλά η εξέλιξη αναδεικνύει τη σημασία της ασφάλειας της Σαουδικής Αραβίας για το Κάιρο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η μεταβολή των ισορροπιών στη Λιβύη, όπου μέχρι πρόσφατα Τουρκία και Αίγυπτος υποστήριζαν αντίπαλα στρατόπεδα. Η Άγκυρα είχε επέμβει στρατιωτικά για να στηρίξει την κυβέρνηση της Τρίπολης απέναντι στις δυνάμεις του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, τον οποίο υποστήριζε το Κάιρο. Από το 2025, ωστόσο, η Τουρκία έχει ανοίξει διαύλους συνεργασίας και με την ανατολική Λιβύη, προσεγγίζοντας την οικογένεια Χαφτάρ. Η στροφή αυτή, σε πρώτη ανάγνωση, θα μπορούσε να οδηγήσει στην εντύπωση ότι ενδεχομένως διευκολύνει τη συνεννόηση Άγκυρας–Καΐρου επί του πεδίου στη Λιβύη. Η πρόσφατη επικύρωση, όμως, του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης ανέδειξε εκ νέου τις σοβαρές διαφωνίες των δύο χωρών για τις θαλάσσιες ζώνες και τα όρια της προσέγγισής τους.

Τουρκία και Αίγυπτος συνεργάζονται, από την άλλη, για τη Γάζα και επιδιώκουν την αποκλιμάκωση στο Σουδάν.

Κοινό συμφέρον αποτελεί και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, από την οποία εξαρτώνται σημαντικά έσοδα της Αιγύπτου μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Στην κοινή τους δήλωση τον Φεβρουάριο, Ερντογάν και Σίσι είχαν ταχθεί υπέρ της αποκατάστασης της ομαλής ναυσιπλοΐας και κατά της παρουσίας στρατιωτικών δυνάμεων κατά παράβαση του Διεθνούς Δικαίου. Η συνεχιζόμενη κρίση στην περιοχή και οι επιθέσεις των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας προσθέτουν νέα πεδία συνεργασίας, χωρίς να εξαλείφουν τους διαφορετικούς στρατηγικούς στόχους των δύο χωρών.

Η Αίγυπτος κρατά ανοιχτές τις πόρτες στην Άγκυρα – Μέχρι πού φτάνουν οι δεσμεύσεις της στην Αθήνα

Στην Ανατολική Μεσόγειο οι επιδιώξεις Τουρκίας και Αιγύπτου εξακολουθούν να συγκρούονται.

Ο Φιντάν έχει παρουσιάσει τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ ως σχήμα που στρέφεται κατά της Τουρκίας. Το Κάιρο, αντίθετα, διατηρεί στενές σχέσεις με την Αθήνα και τη Λευκωσία, χωρίς να επιθυμεί επιστροφή στην αντιπαράθεση με την Άγκυρα.

Το ερώτημα είναι αν η Αίγυπτος θα προχωρούσε σε στρατηγική στροφή που θα ανέτρεπε τη συνεργασία της με την Ελλάδα.

Η υφιστάμενη ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020 έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για το οριοθετημένο τμήμα και μπορεί να τροποποιηθεί μόνο με τη συναίνεση των δύο χωρών, ενώ Αθήνα και Κάιρο συμφώνησαν πρόσφατα να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκτασή της. Δεν αποκλείεται, πάντως, η Αίγυπτος να αξιοποιήσει το τουρκικό άνοιγμα για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση. Ωστόσο, μια ενδεχόμενη συμφωνία Τουρκίας–Αιγύπτου δεν θα μπορούσε από μόνη της να καταργήσει τα δικαιώματα τρίτων κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

.newsbeast.gr