Ηχηρή παρέμβαση Μητσοτάκη στον ΟΗΕ – Το παράνομο τουρκολιβυκό, οι προειδοποιήσεις και το αίτημα στη Λιβύη

Κείμενο: Γεωργία Αθ. Σκιτζή

Η ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο, οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα και η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών στην Ερυθρά Θάλασσα αποτέλεσαν βασικούς άξονες της συνέντευξης του πρωθυπουργού στο Reuters, με τον ίδιο από το βήμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να διατρανώνει σε όλους τους τόνους ότι «δεν μπορεί να ξαναγραφτεί η γεωγραφία», χαρακτηρίζοντας παράνομο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και επισημαίνοντας ότι η συμφωνία παραγνωρίζει τη γεωγραφία της περιοχής και την ύπαρξη των ελληνικών νησιών.

Παράλληλα, έθεσε ως προτεραιότητα την προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, ζητώντας διεθνή συνεννόηση για τη Μαύρη Θάλασσα και μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στην επιχείρηση Aspides στην Ερυθρά Θάλασσα.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η ένσταση της Αθήνας

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αμφισβήτησε με κατηγορηματικό τρόπο τη νομιμότητα της συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να θεμελιώσει έγκυρη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με τον τρόπο που έχει χαραχτεί.

«Κατάφωρα παράνομη, άκυρη και χωρίς ισχύ», ήταν η θέση που εξέφρασε για τη συμφωνία, σύμφωνα με τη συνέντευξή του στο Reuters. Όπως ανέφερε, η χάραξη που προβλέπεται αγνοεί την παρουσία ελληνικών νησιών, τα οποία δεν μπορούν να παραμερίζονται κατά τον καθορισμό θαλάσσιων ορίων.

Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ακόμα ότι η συμφωνία επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, τα οποία η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει. Επικαλέστηκε, παράλληλα, τη θέση που αποδίδει στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, σύμφωνα με την οποία η συγκεκριμένη διευθέτηση εγείρει σοβαρά νομικά ζητήματα.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, έχει υπερασπιστεί τη συμφωνία και έχει απορρίψει τις αντιδράσεις που διατυπώνονται από την Ελλάδα και άλλες χώρες, όπως έπραξε και χθες διά του αντιπροσώπου της Τουρκίας στον ΟΗΕ.

Απευθείας διάλογος με τη Λιβύη

Παρά τη διαφωνία για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η Αθήνα επιδιώκει να προχωρήσουν οι συνομιλίες με τη Λιβύη για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών.

Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε Ελλάδα και Λιβύη φυσικούς γείτονες και κάλεσε τη λιβυκή πλευρά να αντιμετωπίσει με τη δέουσα σοβαρότητα τις συζητήσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει.

Η ελληνική επιδίωξη είναι να επιτευχθεί διμερής συμφωνία οριοθέτησης, η οποία θα καθορίζει τα δικαιώματα των δύο χωρών με βάση το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο. Η διαδικασία, ωστόσο, περιπλέκεται από τις πολιτικές και θεσμικές διαφορές στο εσωτερικό της Λιβύης, καθώς η πρόσφατη κίνηση του κοινοβουλίου της ανατολικής χώρας προσθέτει ένα ακόμα επίπεδο δυσκολίας.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποτυπωθεί εάν οι διπλωματικές επαφές μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική πρόοδο ή εάν η αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες θα εξακολουθήσει να επηρεάζει τις σχέσεις των εμπλεκόμενων πλευρών.

Chevron και ενεργειακές προοπτικές νότια της Κρήτης

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στις έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης και στο ενδιαφέρον της Chevron για δραστηριοποίηση στην περιοχή.

Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, η εταιρεία απευθύνθηκε στην ελληνική πλευρά για τη σχετική άδεια, θεωρώντας ότι οι έρευνες που σχεδιάζει εμπίπτουν στη ζώνη ελληνικής οριοθέτησης. Ο ίδιος εμφανίστηκε καθησυχαστικός ως προς το ενδεχόμενο αμφισβήτησης των δραστηριοτήτων εξαιτίας του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η ενεργειακή διάσταση προσδίδει πρόσθετη βαρύτητα στη διαμάχη, καθώς η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών συνδέεται με τα δικαιώματα έρευνας και αξιοποίησης φυσικών πόρων. Ωστόσο, η αναφορά του πρωθυπουργού αποτυπώνει την εκτίμηση της ελληνικής κυβέρνησης και δεν συνιστά από μόνη της νομική κρίση για οποιαδήποτε μελλοντική διαφορά.

Μαύρη Θάλασσα: Έκκληση για διεθνή εκεχειρία στη ναυσιπλοΐα

Πέρα από την Ανατολική Μεσόγειο, ο πρωθυπουργός έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την ασφάλεια της εμπορικής ναυτιλίας στη Μαύρη Θάλασσα.

Αναφερόμενος στη βύθιση πλοίου ελληνικών συμφερόντων, ο Μητσοτάκης σημείωσε ότι, σύμφωνα με τις τότε πληροφορίες, οι ναυτικοί φαίνεται να είναι ασφαλείς. Τόνισε, ωστόσο, ότι η συνέχιση των επιθέσεων δημιουργεί μια κατάσταση που δεν μπορεί να παραταθεί επ’ αόριστον.

Για τον λόγο αυτό, ζήτησε να εξεταστεί μια διεθνής συμφωνία ή εκεχειρία που θα διασφαλίζει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και θα επιτρέπει την επιστροφή σε ασφαλέστερες συνθήκες εμπορικών μεταφορών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη επαναφοράς ενός λειτουργικού πλαισίου για τις εξαγωγές σιτηρών από την περιοχή, παραπέμποντας στον διάδρομο εξαγωγής ουκρανικών σιτηρών που είχε συμφωνηθεί με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών κατά τα πρώτα στάδια του πολέμου.

Αυξημένα ασφάλιστρα και επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά

Οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα δεν περιορίζονται στις ζημιές που μπορεί να υποστούν τα πλοία. Η αβεβαιότητα στη Μαύρη Θάλασσα έχει, επίσης, οικονομικές συνέπειες, καθώς αυξάνει το κόστος ναύλωσης και ασφάλισης.

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι οι επιβαρύνσεις αυτές μετακυλίονται στην αλυσίδα μεταφοράς εμπορευμάτων, προσθέτοντας κόστος στο διεθνές εμπόριο.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στην εξάρτηση της Ουκρανίας από τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων, επισημαίνοντας ότι μεγάλες ποσότητες σιτηρών παραμένουν αποθηκευμένες, με κίνδυνο να αλλοιωθούν εάν δεν καταστεί δυνατή η ασφαλής μεταφορά τους.

Ο Μητσοτάκης εκτίμησε ότι οι Έλληνες πλοιοκτήτες θα ήταν από τους πρώτους που θα επανεκκινούσαν τις εμπορικές δραστηριότητες στη Μαύρη Θάλασσα και από ουκρανικά λιμάνια, εφόσον εξασφαλιζόταν ασφαλής διέλευση.

Κυρώσεις κατά της Ρωσίας και πίεση για τον τερματισμό του πολέμου

Στο ζήτημα του πολέμου στην Ουκρανία, ο πρωθυπουργός επανέλαβε τη στήριξη της Ελλάδας στο καθεστώς ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Όπως δήλωσε, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη συμφωνήσει σε 21 πακέτα κυρώσεων, ενώ κατά την άποψή του απαιτείται περαιτέρω οικονομική πίεση, ώστε να καταστεί σαφές ότι η συνέχιση του πολέμου συνεπάγεται συγκεκριμένες οικονομικές συνέπειες.

Την ίδια στιγμή, σημείωσε ότι η Μόσχα δεν εμφανίζεται, προς το παρόν, πρόθυμη να συμμετάσχει σε ουσιαστική συζήτηση για την αποκλιμάκωση.

Οι δηλώσεις του εντάσσονται στη γενικότερη ευρωπαϊκή προσπάθεια διατήρησης της πίεσης προς τη Ρωσία, ενώ η ασφάλεια των εμπορικών μεταφορών παραμένει άμεσα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις στο πεδίο των συγκρούσεων.

Ερυθρά Θάλασσα: Έκκληση για ενίσχυση της ευρωπαϊκής παρουσίας

Ο τρίτος βασικός άξονας της συνέντευξης αφορούσε την Ερυθρά Θάλασσα και την ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση Aspides, η οποία δημιουργήθηκε το 2024 με στόχο την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας από επιθέσεις των Χούθι.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμφέρον να διατηρεί ουσιαστική επιχειρησιακή παρουσία στην περιοχή και κάλεσε περισσότερα κράτη-μέλη να συνεισφέρουν με ναυτικά μέσα.

Όπως ανέφερε, η συμμετοχή της Ελλάδας και της Ιταλίας, καθώς και η παρουσία γαλλικών μέσων, δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες μιας τόσο σημαντικής θαλάσσιας οδού.

Η επιχειρηματολογία του συνδέει άμεσα την ασφάλεια των κρατών του Κόλπου με την προστασία των εμπορικών διαδρομών που εξυπηρετούν την Ευρώπη. Η Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για τις διεθνείς μεταφορές, ενώ η παρατεταμένη αστάθεια μπορεί να επηρεάσει το κόστος και τον χρόνο μεταφοράς εμπορευμάτων.

Η ναυτική ασφάλεια ως ευρωπαϊκή προτεραιότητα

Οι παρεμβάσεις του πρωθυπουργού αναδεικνύουν την προσπάθεια της Αθήνας να συνδέσει την προστασία των ελληνικών συμφερόντων με την ευρύτερη ευρωπαϊκή και διεθνή ασφάλεια.

Στην Ανατολική Μεσόγειο, η βασική διαφωνία αφορά τη νομιμότητα της θαλάσσιας συμφωνίας Τουρκίας – ανατολικής Λιβύης και τις προοπτικές οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης. Στη Μαύρη Θάλασσα, προτεραιότητα είναι η ασφαλής μεταφορά εμπορευμάτων και η αποκατάσταση των εξαγωγών. Στην Ερυθρά Θάλασσα, το ζητούμενο είναι η ενίσχυση της διεθνούς προστασίας μιας κρίσιμης εμπορικής αρτηρίας.

Κοινός παρονομαστής είναι η επιδίωξη να περιοριστούν οι μονομερείς ενέργειες και οι στρατιωτικές απειλές που επηρεάζουν τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Η αποτελεσματικότητα των διπλωματικών πρωτοβουλιών, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τη στάση των εμπλεκόμενων κρατών και από το κατά πόσο θα καταστεί εφικτή η διαμόρφωση κοινά αποδεκτών κανόνων και εγγυήσεων ασφαλείας.

newsbeast.gr