Κρίσιμες πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία: Στα πρόθυρα «εμφυλίου» ή πρόωρες εκλογές;

Κείμενο: Αλεξία Τασούλη

Η απόφαση του δικαστηρίου στην Άγκυρα να ακυρώσει το συνέδριο του κύριου αντιπολιτευόμενου Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), το οποίο είχε φέρει τον Οζγκιούρ Οζέλ στην ηγεσία του κόμματος, ουσιαστικά παρέδωσε ξανά το κόμμα στον πρώην πρόεδρο, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου. Η απόφαση έπληξε την εσωτερική νομιμοποίηση του βασικού κόμματος της αντιπολίτευσης, απομάκρυνε μια εκλεγμένη ηγεσία και βύθισε την Τουρκία ακόμη βαθύτερα σε αυτό που μπορεί να περιγραφεί μόνο ως διαδικασία «χωρίς εκλογές», ένα σύστημα στο οποίο οι εκλογές επιβιώνουν τυπικά, αλλά οι πολιτικές τους συνέπειες εξουδετερώνονται εκ των προτέρων.

Γιατί εκδόθηκε αυτή η απόφαση τώρα; Ήταν νομική κρίση ή πολιτική παρέμβαση; Τι σημαίνει για την τουρκική αντιπολίτευση; Και πώς εντάσσεται αυτή η δικαστική απόφαση στη γενικότερη εικόνα του Ερντογάν;

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό του προέδρου της Τουρκίας που ξεκίνησε όταν ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, προεδρικός υποψήφιος του CHP και σοβαρότερος αντίπαλος του Ερντογάν, συνελήφθη και στη συνέχεια προφυλακίστηκε. Μία ημέρα νωρίτερα, το πανεπιστημιακό του δίπλωμα, που είχε αποκτήσει πριν από 30 χρόνια, ακυρώθηκε με τον ισχυρισμό ότι ήταν πλαστό, στερώντας του μία από τις τυπικές προϋποθέσεις για να είναι υποψήφιος πρόεδρος.

Η ακύρωση του πτυχίου του Ιμάμογλου και η σύλληψή του δεν ήταν μεμονωμένα γεγονότα. Αποτελούσαν μέρος της διαδικασίας «χωρίς εκλογές» που πλέον αναδιαμορφώνει το πολιτικό σύστημα της Τουρκίας. Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) δεν κατήργησε επισήμως τις ελεύθερες εκλογές. Αντίθετα, επιχείρησε να τις καταστήσει λειτουργικά άνευ σημασίας, διαμορφώνοντας εκ των προτέρων το πολιτικό πεδίο έτσι ώστε η κάλπη να παράγει το αποτέλεσμα που απαιτεί το προεδρικό μέγαρο. Ο δεύτερος στόχος ήταν το κόμμα που θα μπορούσε να φέρει τον Ιμάμογλου στην εξουσία: το CHP, το οποίο είχε ανταγωνιστεί το AKP στις εθνικές δημοσκοπήσεις και είχε αποδείξει στις δημοτικές εκλογές του 2024 ότι μπορούσε να νικήσει το κυβερνών κόμμα στην κάλπη.

Αφού ο Ερντογάν νίκησε τον Κιλιτσντάρογλου στις εκλογές του Μαΐου 2023, αυξήθηκαν οι πιέσεις εντός του CHP εναντίον ενός προέδρου που αρνούνταν να παραιτηθεί παρά την ήττα. Αυτή η πίεση οδήγησε το κόμμα στο συνέδριό του της 4–5 Νοεμβρίου 2023. Η νέα ηγεσία αντιμετώπισε την πρώτη της δοκιμασία μόλις πέντε μήνες αργότερα. Στις 31 Μαρτίου 2024, το CHP κέρδισε τις τοπικές εκλογές με μεγάλη διαφορά.

Η οικονομία παίζει τον ρόλο της στις αποφάσεις του Ερντογάν.

Ο πληθωρισμός, που βρισκόταν περίπου στο 39% τον Ιούνιο του 2023, ανέβηκε στο 68% έως τον Μάρτιο του 2024, όταν διεξήχθησαν οι τοπικές εκλογές. Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες επίσης εκτοξεύθηκαν, με το δολάριο να ανεβαίνει από περίπου 20 τουρκικές λίρες στις 32. Για τους απλούς πολίτες, αυτοί οι αριθμοί σήμαιναν ταχεία κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης και εξίσου γρήγορη διολίσθηση στη φτώχεια. Το εκλογικό σώμα αντέδρασε τιμωρώντας την κυβέρνηση του AKP, η οποία είχε κερδίσει τις γενικές εκλογές μόλις λίγους μήνες νωρίτερα. Για πρώτη φορά από το 2002, το κόμμα του Ερντογάν έχασε εκλογές.

Το ερώτημα είναι αν η Ουάσινγκτον γνώριζε τις εξελίξεις. Πριν από την επιχείρηση κατά του Ιμάμογλου, ο Ερντογάν είχε συνομιλήσει με τον Αμερικανό πρόεδρο, λίγο πριν από τη δικαστική απόφαση. Ο Ερντογάν και ο Τραμπ είχαν τηλεφωνικές συνομιλίες τόσο πριν από την επιχείρηση της 19ης Μαρτίου όσο και πριν από την απόφαση της 21ης Μαΐου, και είναι πολύ πιθανό τα μη δημοσιοποιημένα μέρη αυτών των συνομιλιών να άγγιξαν την εσωτερική πολιτική κρίση της Τουρκίας. Τουλάχιστον, αυτή η αλληλουχία ενίσχυσε ένα ευρέως διαδεδομένο συμπέρασμα στην αντιπολίτευση ότι η Ουάσινγκτον γνώριζε τι συνέβαινε και έδειξε ανοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, η περσινή δήλωση του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ – «ας τους δώσουμε αυτό που χρειάζονται … νομιμοποίηση» – αποκτά προφανές πολιτικό βάρος.

Και ασφαλώς το επόμενο ερώτημα είναι μέσα σε όλες αυτές τις εξελίξεις πότε συμφέρει τον Ερντογάν να προκηρύξει εκλογές, οι οποίες είναι προγραμματισμένες για το 2028.

Παρά το συνταγματικό όριο δύο θητειών, συζητείται το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών που θα του επέτρεπαν νέα υποψηφιότητα, ενώ πιθανές πολιτικές συμφωνίες με κουρδικά κόμματα θα μπορούσαν να διευκολύνουν αλλαγές στο Σύνταγμα. Στο εσωτερικό της χώρας αναπτύσσονται αναλύσεις ότι μπορεί να τις προκηρύξει τον Νοέμβριο. Να έχει αναβαθμίσει το status του ως οικοδεσπότης στη σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο και ενδεχομένως να προλάβει έναν «εμφύλιο» που πολλοί λένε ότι δεν αποκλείεται να συμβεί.

newsbeast.gr