Ένα σημαντικό βήμα για τη δημιουργία του Διαχρονικού Μουσείου Ξάνθης πραγματοποιήθηκε με τη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων για τις μελέτες αποκατάστασης της ιστορικής Καπναποθήκης «Μπασιούδη». Το έργο συνδυάζει την προστασία της βιομηχανικής κληρονομιάς με την επανάχρηση υφιστάμενων κτηρίων, την προσβασιμότητα και την πολιτιστική αναζωογόνηση της πόλης.

Μια νέα σελίδα για την πολιτιστική κληρονομιά της Ξάνθης ανοίγει με την προώθηση του σχεδιασμού για τη δημιουργία του Διαχρονικού Μουσείου Ξάνθης, το οποίο προβλέπεται να στεγαστεί στην ιστορική Καπναποθήκη «Μπασιούδη».

Το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων γνωμοδότησε θετικά επί των αρχιτεκτονικών, στατικών και ηλεκτρομηχανολογικών μελετών, σε συνδυασμό με τη μουσειογραφική προμελέτη για την αποκατάσταση του κτηρίου.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντικό βήμα για την ωρίμανση του έργου, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν ήδη ολοκληρωθεί οι διαδικασίες υλοποίησης ή ότι έχει καθοριστεί ημερομηνία λειτουργίας του μουσείου.

Η καπναποθήκη βρίσκεται στη συμβολή των οδών Αβδήρων 50 και Έλλης, σε μια περιοχή στενά συνδεδεμένη με τη βιομηχανική ιστορία της πόλης.

Το ακίνητο ανήκει στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και παραχωρήθηκε το 2025 στο Υπουργείο Πολιτισμού, με σκοπό την αποκατάσταση και τη μετατροπή του σε μουσείο.

Λίνα Μενδώνη: Η καπναποθήκη θα αποτελεί και η ίδια έκθεμα

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, χαρακτήρισε την αποκατάσταση της Καπναποθήκης «Μπασιούδη» σημαντική παρέμβαση για την προστασία της βιομηχανικής κληρονομιάς και την ενίσχυση της πολιτιστικής ταυτότητας της Ξάνθης.

Όπως επισήμανε, η πόλη διαθέτει μια πολυστρωματική ιστορία, από την προϊστορία έως τους νεότερους χρόνους, την οποία το νέο μουσείο καλείται να αναδείξει.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διατήρηση της αυθεντικότητας του ιστορικού κτηρίου.

Σύμφωνα με την υπουργό, η καπναποθήκη δεν θα λειτουργεί απλώς ως χώρος φιλοξενίας αρχαιολογικών και ιστορικών συλλογών.

Το ίδιο το κτήριο θα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του μουσείου, επιτρέποντας στους επισκέπτες να γνωρίσουν την αρχική λειτουργία του και τον ρόλο του στην οικονομική και κοινωνική ιστορία της Ξάνθης.

Ένα μνημείο της βιομηχανικής ιστορίας του 19ου αιώνα

Η Καπναποθήκη «Μπασιούδη» χρονολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα και συνδέεται με τη δραστηριότητα του καπνεμπόρου Ευάγγελου Μπασιούδη.

Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της νεοκλασικής βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της Ξάνθης.

Το κτήριο διαθέτει τετράγωνη κάτοψη επιφάνειας 616 τετραγωνικών μέτρων και αναπτύσσεται σε υπόγειο, υπερυψωμένο ισόγειο, όροφο και δύο ενδιάμεσα επίπεδα.

Η αρχιτεκτονική του χαρακτηρίζεται από αυστηρή συμμετρία, επαναλαμβανόμενα ανοίγματα, γεωμετρική καθαρότητα και λιτή διακόσμηση.

Στο εσωτερικό του διατηρούνται μεγάλοι ενιαίοι χώροι, οι οποίοι εξυπηρετούσαν τις ανάγκες επεξεργασίας και αποθήκευσης καπνού.

Ιδιαίτερης ιστορικής και αρχιτεκτονικής αξίας είναι ο ξύλινος κάνναβος υποστυλωμάτων και δοκών, που αποτελεί βασικό στοιχείο της κατασκευής.

Η παρακμή της καπνοπαραγωγής, γύρω στα μέσα του 20ού αιώνα, οδήγησε στην εγκατάλειψη πολλών βιομηχανικών κτηρίων της πόλης.

Το 1992 η Καπναποθήκη «Μπασιούδη» χαρακτηρίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ως έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Αποκατάσταση με σεβασμό στην αυθεντική αρχιτεκτονική

Κεντρική αρχή του σχεδιασμού είναι η διατήρηση των ιστορικών χαρακτηριστικών του κτηρίου και η προσαρμογή του στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου μουσείου.

Η αρχιτεκτονική μελέτη προβλέπει την αποκατάσταση του εξωτερικού κελύφους, την ενίσχυση των λιθοδομών, την αντιμετώπιση της υγρασίας και τη συντήρηση των ξύλινων κατασκευών.

Παράλληλα, προβλέπονται η ανακατασκευή της στέγης και η αποκατάσταση των όψεων και των κουφωμάτων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στατική προσέγγιση.

Για την κάλυψη των αυξημένων φορτίων που συνεπάγεται η μουσειακή χρήση, σχεδιάζεται η κατασκευή ανεξάρτητου χαλύβδινου φέροντος οργανισμού.

Η νέα μεταλλική κατασκευή θα αναλαμβάνει τα πρόσθετα φορτία, χωρίς να επιβαρύνει τον ιστορικό ξύλινο φορέα.

Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να συνδυαστούν η ασφάλεια των επισκεπτών και η προστασία των αυθεντικών δομικών στοιχείων.

Σύγχρονες υποδομές και προσβασιμότητα

Η μετατροπή της καπναποθήκης σε μουσείο απαιτεί την ενσωμάτωση σύγχρονων τεχνικών εγκαταστάσεων.

Η ηλεκτρομηχανολογική προμελέτη προβλέπει δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, συστήματα πυρανίχνευσης και πυρόσβεσης, εγκαταστάσεις ασφάλειας και παρακολούθησης, καθώς και ειδικό κλιματισμό.

Ο έλεγχος των περιβαλλοντικών συνθηκών στο εσωτερικό του κτηρίου θα είναι κρίσιμος για τη συντήρηση και την προστασία των εκθεμάτων.

Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται και για την προσβασιμότητα.

Η μελέτη διατηρεί την ιστορική κύρια είσοδο, ενώ προβλέπει τη χρήση δευτερεύουσας εισόδου με επικλινή ράμπα για άτομα με αναπηρία.

Παράλληλα, προτείνεται η πεζοδρόμηση των οδών Βασιλειάδη και Αβδήρων, με στόχο την ασφαλέστερη διαχείριση της κίνησης των επισκεπτών.

Η πεζοδρόμηση αποτελεί πρόταση του σχεδιασμού και όχι ήδη υλοποιημένη παρέμβαση.

Μουσείο 1.070 τετραγωνικών μέτρων με ψηφιακές εφαρμογές

Το νέο Διαχρονικό Μουσείο Ξάνθης προβλέπεται να διαθέτει εκθεσιακούς χώρους συνολικής επιφάνειας περίπου 1.070 τετραγωνικών μέτρων, κατανεμημένους σε τρεις στάθμες.

Η μουσειογραφική προμελέτη οργανώνει ένα ενιαίο ιστορικό αφήγημα, το οποίο θα παρουσιάζει τη διαδρομή της Ξάνθης από την προϊστορία έως τους νεότερους χρόνους.

Στους εκθεσιακούς χώρους προβλέπεται η χρήση σύγχρονων εκθεσιακών διατάξεων, ειδικού φωτισμού και ψηφιακών και διαδραστικών εφαρμογών.

Ιδιαίτερο στοιχείο της μουσειογραφικής προσέγγισης είναι ότι ο αυθεντικός ξύλινος φέρων οργανισμός θα παραμείνει ορατός.

Έτσι, οι επισκέπτες θα μπορούν να γνωρίσουν όχι μόνο τα ιστορικά αντικείμενα που θα εκτίθενται, αλλά και το ίδιο το βιομηχανικό μνημείο.

Το κτηριολογικό πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης χώρο υποδοχής, πωλητήριο, αναψυκτήριο και αναγκαίους βοηθητικούς χώρους.

Μια νέα «γειτονιά μουσείων» στην Ξάνθη

Η δημιουργία του Διαχρονικού Μουσείου συνδέεται με έναν ευρύτερο σχεδιασμό αξιοποίησης ιστορικών βιομηχανικών κτηρίων της περιοχής.

Σε άμεση γειτνίαση με την Καπναποθήκη «Μπασιούδη» βρίσκεται η επίσης διατηρητέα Καπναποθήκη «Καραδημόγλου».

Τα δύο κτήρια αποτελούσαν στο παρελθόν ενιαίο συγκρότημα καπνεμπορικής δραστηριότητας.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού, το Διαχρονικό Μουσείο θα στεγαστεί αποκλειστικά στην Καπναποθήκη «Μπασιούδη», ενώ γειτονικά κτήρια ιδιοκτησίας του υπουργείου θα καλύψουν διοικητικές και αποθηκευτικές ανάγκες.

Η αξιοποίηση του συγκροτήματος φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν νέο πολιτιστικό πυρήνα, μια «γειτονιά μουσείων», που θα συνδέει την ιστορία της καπνοβιομηχανίας με τη σύγχρονη πολιτιστική ζωή της πόλης.

Η επανάχρηση ιστορικών κτηρίων ως επιλογή βιώσιμης ανάπτυξης

Η αποκατάσταση της Καπναποθήκης «Μπασιούδη» αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης: την αξιοποίηση του υφιστάμενου κτηριακού αποθέματος.

Αντί της ανέγερσης ενός νέου κτηρίου, ο σχεδιασμός προβλέπει την επανάχρηση ενός ιστορικού μνημείου, διατηρώντας βασικά αρχιτεκτονικά και κατασκευαστικά χαρακτηριστικά του.

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας μιας πόλης και να περιορίσει την ανάγκη για νέες κατασκευές.

Ωστόσο, τα συγκεκριμένα περιβαλλοντικά οφέλη ενός έργου επανάχρησης εξαρτώνται από τις τεχνικές επιλογές, τα υλικά και την ενεργειακή λειτουργία του και δεν μπορούν να ποσοτικοποιηθούν χωρίς σχετική αξιολόγηση.

Η υπουργός Πολιτισμού υπογράμμισε ότι βασική παράμετρος της πολιτικής του υπουργείου είναι η αξιοποίηση υφιστάμενων κτηρίων με νέες χρήσεις, όπου αυτό είναι εφικτό.

Παράλληλα, η λειτουργία ενός νέου μουσείου μπορεί να δημιουργήσει προϋποθέσεις για την ενίσχυση της πολιτιστικής δραστηριότητας, της τοπικής οικονομίας και του πολιτιστικού τουρισμού.

Πολιτιστική κληρονομιά και βιώσιμες πόλεις

Η προστασία και η επανάχρηση της Καπναποθήκης «Μπασιούδη» συνδέεται με τον Στόχο 11 της Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, που αφορά τη δημιουργία βιώσιμων πόλεων και κοινοτήτων.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η διατήρηση της ταυτότητας των ιστορικών αστικών περιοχών.

Για την Ξάνθη, το σχεδιαζόμενο Διαχρονικό Μουσείο αποτελεί μια ευκαιρία να αναδειχθεί η σχέση ανάμεσα στη βιομηχανική ιστορία, την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική εξέλιξη της πόλης.

Η θετική γνωμοδότηση για τις μελέτες αποκατάστασης σηματοδοτεί ένα ουσιαστικό βήμα προς τη δημιουργία του νέου μουσείου. Η υλοποίησή του θα μπορούσε να μετατρέψει ένα ιστορικό βιομηχανικό κτήριο σε ζωντανό χώρο πολιτισμού, εκπαίδευσης και συλλογικής μνήμης, διατηρώντας παράλληλα την αρχιτεκτονική κληρονομιά της Ξάνθης για τις επόμενες γενιές.

Πηγή: Υπουργείο Πολιτισμού, σύμφωνα με την ανακοίνωση που μεταδόθηκε από το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ).