Λογαριασμοί ρεύματος: Πώς θα περάσουμε από το ακριβό πράσινο στο φθηνό μπλε τιμολόγιο

Για πολλούς καταναλωτές, παρά την πληθώρα των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το ρεύμα εξακολουθεί να έχει ένα όνομα: ΔΕΗ. Είναι η εταιρεία με την οποία μεγάλωσαν, ο προμηθευτής που επί δεκαετίες ήταν ταυτισμένος με την ηλεκτροδότηση κάθε νοικοκυριού.

Σήμερα, η αλλαγή παρόχου προϋποθέτει αναζήτηση, σύγκριση τιμολογίωνκαι εξοικείωση με νέους συμβατικούς όρους, μια διαδικασία στην οποία πολλοί διστάζουν να μπουν. Ιδίως όταν η κατανάλωση είναι περιορισμένη και ο μηνιαίος λογαριασμός κυμαίνεται στα 50, 60 ή 70 ευρώ, το προσδοκώμενο οικονομικό όφελος δεν θεωρείται αρκετό για να δικαιολογήσει την αλλαγή.

Ετσι, η δύναμη της συνήθειας, η εμπιστοσύνη σε ένα γνώριμο όνομα και η αποφυγή της ταλαιπωρίας, παρά την απλοποίηση της διαδικασίας, συχνά υπερισχύουν της αναζήτησης της φθηνότερης κιλοβατώρας.

Αυτός ο ισχυρός δεσμός με τον ιστορικό προμηθευτή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την αδράνεια που χαρακτηρίζει την αγορά ηλεκτρισμού και συμβάλλει στο να παραμένουν περίπου 3 εκατομμύρια καταναλωτές στα πράσινα τιμολόγια που μεταβάλλουν τις χρεώσεις τους κάθε μήνα ανάλογα με τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς. Παρά το γεγονός, μάλιστα, ότι οι πελάτες της ΔΕΗ δεν χρειάζεται καν να αποχωριστούν την εταιρεία που εμπιστεύονται.

Αρκεί να μετακινηθούν από το κυμαινόμενο πράσινο σε ένα σταθερό μπλε τιμολόγιο, εφόσον αυτό αποδεικνύεται οικονομικότερο για την κατανάλωσή τους. Κι όμως, το μεγαλύτερο μέρος των καταναλωτών, όπως αποδεικνύουν τα στοιχεία, εξακολουθεί να παραμένει στο πράσινο, πληρώνοντας μόνο για τον Νοέμβριο πάνω από το διπλάσιο κόστος και ακριβότερα έως και κατά 118,5% το ίδιο ρεύμα, χωρίς να εξετάζει αν υπάρχει πιο συμφέρουσα επιλογή ακόμη και μέσα στην ίδια εταιρεία.

Προφίλ καταναλωτών

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς που μεταφέρει στο «ΘΕΜΑ» ο γενικός διευθυντής του Συνδέσμου Προμηθευτών Ηλεκτρικής Ενέργειας, Μίλτος Ασλάνογλου, σήμερα από τα 3 εκατομμύρια καταναλωτές που βρίσκονται στα πράσινα τιμολόγια εκτιμάται ότι μόλις το 10%, δηλαδή 300.000, εξυπηρετούνται από ιδιώτες προμηθευτές και οι υπόλοιποι 2,7 εκατομμύρια από τη ΔΕΗ.

Στη μεγάλη αυτή δεξαμενή βρίσκονται οι λεγόμενοι «legacy clients», οι μακροχρόνιοι πελάτες που διατηρούν μια σχέση πολλών ετών με τον ίδιο προμηθευτή. Ηλικιωμένοι που δεν παρακολουθούν τις μηνιαίες ανακοινώσεις τιμών, καταναλωτές με χαμηλή κατανάλωση ρεύματος, αλλά και νεότεροι που αναβάλλουν τη σύγκριση των τιμολογίων ή θεωρούν ότι θα πρέπει διαρκώς να κυνηγούν την επόμενη προσφορά.

Σε αυτή την εικόνα αδράνειας προστίθενται και οι παροχές που έχουν μείνει ξεχασμένες: πατρικά σπίτια, εξοχικές κατοικίες ή ακίνητα που χρησιμοποιούνται περιστασιακά ή ακόμη και σπίτια που κατοικούνται σε μόνιμη βάση με συμβόλαια που δεν έχουν ανανεωθεί εδώ και χρόνια και λογαριασμούς που εξακολουθούν να εκδίδονται στο όνομα του παππού, της γιαγιάς ή παλιών ενοικιαστών. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου η επιλογή τιμολογίου δεν επανεξετάζεται σχεδόν ποτέ, καθώς το ενδιαφέρον περιορίζεται συνήθως στην εξόφληση του λογαριασμού και όχι στο πόσο κοστίζει η κιλοβατώρα.

ΚλείσιμοΧαρακτηριστική είναι περίπτωση κατοικίας στην Αθήνα όπου η παροχή παρέμενε στο όνομα ενοικιαστή σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του και χρειάστηκε να επικαιροποιηθεί μόνο μετά από διακοπή ηλεκτροδότησης. Αυτό σημαίνει ότι η παραμονή στο ίδιο τιμολόγιο δεν προκύπτει πάντοτε από συνειδητή επιλογή. Συχνά είναι απλώς η συνέχιση μιας συνήθειας που κανείς δεν ανέλαβε να αλλάξει.

Η προσφορά των 11,5 λεπτών

Σύμφωνα με υπολογισμούς της αγοράς, περίπου 50.000-70.000 καταναλωτές μετακινήθηκαν προς το σταθερό πρόγραμμα της ΔΕΗ το τελευταίο δίμηνο, μετά την επιθετική προσφορά των 11,5 λεπτών ανά κιλοβατώρα που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο. Ο κ. Ασλάνογλου επισημαίνει ότι ο αριθμός δεν αντιστοιχεί αποκλειστικά σε πελάτες που έφυγαν από ιδιώτες προμηθευτές.

Περιλαμβάνει και υφιστάμενους πελάτες της ΔΕΗ που άλλαξαν πρόγραμμα. Δείχνει, ωστόσο, ότι μια αρκετά ελκυστική προσφορά μπορεί να κινητοποιήσει μεγάλο μέρος της αγοράς. Πόσο μάλλον όταν η μετακίνηση γίνεται σχεδόν αυτόματα για τους υφιστάμενους πελάτες της ΔΕΗ, ενώ για όσους προέρχονται από άλλους παρόχους η αλλαγή απαιτεί κάποιες ημέρες.

Το κίνητρο της μετακίνησης ενισχύεται όσο μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ πράσινων και μπλε τιμολογίων. Τον Νοέμβριο οι αυξήσεις στα πράσινα έφτασαν έως το 76% σε σχέση με τον Οκτώβριο. Η ψαλίδα μεταξύ των παρόχων είναι πλέον 20,1 λεπτά ανά κιλοβατώρα, από τα 16,9 λεπτά της χαμηλής κλίμακας της ΔΕΗ έως τις πολύ υψηλότερες χρεώσεις των ιδιωτών παρόχων στα 37 λεπτά, προμηνύοντας έναν ακριβό χειμώνα για όσους παραμένουν στα κυμαινόμενα προγράμματα.

Στη ΔΕΗ η κρίσιμη διαφορά κρύβεται στις 200 κιλοβατώρες τον μήνα. Μέχρι εκεί, η χρέωση του Νοεμβρίου είναι 16,9 λεπτά ανά κιλοβατώρα. Μόλις ξεπεραστεί το όριο, ακόμη και κατά μία κιλοβατώρα, η τιμή ανεβαίνει στα 28,4 λεπτά για το σύνολο της κατανάλωσης στην κανονική ζώνη.

Ετσι, ένα νοικοκυριό που καταναλώνει 200 kWh, πληρώνει για την ενέργεια 33,80 ευρώ, ενώ στις 201 kWh η χρέωση φτάνει στα 57,17 ευρώ: μία επιπλέον κιλοβατώρα αρκεί για να αυξηθεί η επιβάρυνση κατά 23,37 ευρώ. Τα ποσά υπολογίζονται με τις πλήρεις εκπτώσεις του προγράμματος, πριν από το πάγιο, τους φόρους και τις υπόλοιπες χρεώσεις.

Για να φανεί η σύγκριση, την ίδια στιγμή, το μπλε myHome Online της ΔΕΗ προσφέρεται από τον Νοέμβριο στα 13 λεπτά με σταθερή χρέωση για όλο το δωδεκάμηνο. Με τις τιμές του πράσινου τιμολογίου στα 16,9 λεπτά και αντίστοιχα στα 28,4 έναντι των 13 λεπτών της σταθερής χρέωσης το πράσινο είναι από 30% έως 118,5% ακριβότερο, κάτι που σημαίνει ότι η κιλοβατώρα κοστίζει πάνω από δύο φορές περισσότερο.

Πρόκειται για ένα νούμερο πολύ μεγαλύτερο στους ιδιώτες παρόχους, όπου η τιμή της πράσινης κιλοβατώρας φτάνει σχεδόν στα 40 λεπτά, επομένως η παραμονή σε ένα αντίστοιχο τιμολόγιο πληρώνεται 207% περισσότερο!

Κάνοντας την αναγωγή σε μηνιαίες καταναλώσεις, για 400 kWh στην κανονική ζώνη η χρέωση ενέργειας στο πράσινο τιμολόγιο της ΔΕΗ φτάνει στα 113,78 ευρώ, έναντι 52 ευρώ στο συγκεκριμένο μπλε πρόγραμμα.

Τον Νοέμβριο του 2025 οι ίδιες 400 kWh στο πράσινο της ΔΕΗ κόστιζαν 55,71 ευρώ, καθώς η χρέωση έως τις 500 kWh ήταν 13,928 λεπτά. Η φετινή επιβάρυνση έναντι του ίδιου περσινού μήνα φτάνει περίπου στο 104% και συνδέεται τόσο με την ονομαστική χρέωση της κιλοβατώρας όσο και με την αλλαγή κλίμακας (από τις 500 στις 200 κιλοβατώρες).

Το ρίσκο της ΔΕΗ

Η προσφορά στα μπλε λειτουργεί ως μέσο προσέλκυσης νέων πελατών και τρόπος συγκράτησης όσων ήδη βρίσκονται στη ΔΕΗ. Η Επιχείρηση απευθύνεται στους καταναλωτές που συγκρίνουν τιμές, διατηρώντας τη μεγάλη βάση εκείνων που δεν μετακινούνται από το πράσινο. Σε αυτή τη συνύπαρξη εστιάζουν η κριτική και τα πυρά των παρόχων.

Στελέχη του κλάδου χαρακτηρίζουν τη χαμηλή σταθερή προσφορά απαγορευτική, «κάτω του κόστους», και εκτιμούν ότι το μεγάλο χαρτοφυλάκιο πελατών στα πράσινα δίνει στη ΔΕΗ περιθώριο να υποστηρίζει την επιθετική πολιτική στα μπλε.

Αν, όμως, όπως τονίζουν, οι εσωτερικές μετακινήσεις από το πράσινο στο μπλε συνεχιστούν μαζικά, αυτή η ισορροπία μπορεί να αλλάξει. Η ΔΕΗ θα διατηρεί τους πελάτες της, αλλά μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσής τους θα τιμολογείται με τη χαμηλή σταθερή χρέωση. Μια παρόμοια εξέλιξη μπορεί να περιορίσει τα περιθώρια κέρδους της Επιχείρησης, ενώ οι ανταγωνιστές θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα νωρίτερα, χάνοντας πελάτες και έχοντας τη μεγάλη δυσκολία να ακολουθήσουν έναν εξοντωτικό πόλεμο τιμών.

Οπως τονίζουν στελέχη του κλάδου, για έναν ανεξάρτητο προμηθευτή, η απώλεια πελάτη συνεπάγεται και δυσκολία απόσβεσης της επένδυσης που έχει κάνει για να τον προσελκύσει. Οι δαπάνες προώθησης και πωλήσεων μπορούν να καλυφθούν μέσα από τη διάρκεια της συνεργασίας. Η διατήρηση ενός υφιστάμενου πελάτη που έχει κοστίσει ακόμη και πάνω από τα 150 ευρώ, όπως λένε στην αγορά, είναι λιγότερο δαπανηρή από την απόκτηση ενός νέου, γεγονός που ενισχύει το πλεονέκτημα μιας εταιρείας με μεγάλη ιστορική βάση.

«Δεν είμαστε ποδοσφαιρική ομάδα που έχουμε τον πρόεδρο να βάζει λεφτά», σχολιάζει ο κ. Ασλάνογλου. Μια δραστηριότητα προμήθειας πρέπει να είναι βιώσιμη και δεν μπορεί να στηρίζεται διαρκώς στην κάλυψη ζημιών από τον μέτοχο.

Το φθηνό σταθερό ρεύμα

Πίσω από τη μάχη των τιμολογίων βρίσκεται μια λιγότερο ορατή διαφορά που είναι η δυνατότητα κάθε προμηθευτή να εξασφαλίζει από σήμερα την τιμή της ενέργειας που θα αγοράσει τους επόμενους μήνες. Αυτή είναι η λειτουργία των προθεσμιακών συμβολαίων και ο μηχανισμός του hedging. Ενας παραγωγός συμφωνεί να πουλήσει συγκεκριμένη ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας σε προκαθορισμένη τιμή, ανεξάρτητα από το πού θα βρίσκεται τότε η χονδρεμπορική αγορά.

Ο προμηθευτής περιορίζει έτσι την έκθεσή του στις διακυμάνσεις και μπορεί να στηρίξει με μεγαλύτερη ασφάλεια ένα σταθερό τιμολόγιο. Οπως εξηγεί ο κ. Ασλάνογλου, η δυνατότητα εξαρτάται από τις διαθέσιμες πηγές παραγωγής. Οι μονάδες φυσικού αερίου αντιμετωπίζουν μεγάλη αβεβαιότητα για το κόστος του καυσίμου τους. Σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας είναι δυσκολότερο να δεσμευτούν για μελλοντικές πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας σε ανταγωνιστική σταθερή τιμή, χωρίς να έχουν προηγουμένως καλύψει τον δικό τους κίνδυνο.

Οι ΑΠΕ και τα υδροηλεκτρικά προσφέρουν διαφορετικές δυνατότητες, καθώς δεν επιβαρύνονται από τις διακυμάνσεις της τιμής του φυσικού αερίου. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, είναι ποιος έχει πρόσβαση στην παραγωγή τους. Στην περίπτωση των ΑΠΕ, ο κ. Ασλάνογλου επισημαίνει ότι σημαντικό μέρος της παραγωγής συνδέεται με συμβάσεις πώλησης ή στήριξης μέσω του ΔΑΠΕΕΠ και δεν είναι αυτομάτως διαθέσιμο για απευθείας συμφωνίες με τους προμηθευτές.

Πρόκειται για συμβατική δέσμευση της παραγωγής, όχι για κρατική ιδιοκτησία των μονάδων. Στα μεγάλα υδροηλεκτρικά το πλεονέκτημα βρίσκεται στη ΔΕΗ. Κατά τον ίδιο, η Επιχείρηση αξιοποιεί αυτή την παραγωγή για τις ανάγκες του δικού της χαρτοφυλακίου, χωρίς να προσφέρει στην αγορά αντίστοιχες ποσότητες μέσω προθεσμιακών προϊόντων για τους ανταγωνιστές της.

Ετσι εξηγεί τη δυσκολία των ανεξάρτητων προμηθευτών να ακολουθήσουν τις χαμηλές σταθερές χρεώσεις της ΔΕΗ, αφού για να δεσμευτούν απέναντι στον καταναλωτή χρειάζονται και οι ίδιοι πρόσβαση σε ενέργεια με εξασφαλισμένο κόστος. Οταν οι διαθέσιμες ποσότητες και τα εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου είναι περιορισμένα, η προσφορά ενός φθηνού μπλε τιμολογίου συνεπάγεται μεγαλύτερη οικονομική έκθεση.

Από τη ρήτρα...

Η σημερινή αγορά ηλεκτρισμού διαμορφώθηκε μέσα από διαδοχικές παρεμβάσεις τα τελευταία χρόνια και μέσα από ισχυρές αναταράξεις που προκάλεσαν οι πολεμικές συρράξεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Εως το καλοκαίρι του 2021 η ΔΕΗ προσέφερε σταθερή χρέωση περίπου 11 λεπτών ανά κιλοβατώρα, ενώ άλλοι προμηθευτές εμφάνιζαν τιμές κοντά στα 7 λεπτά. Παρ’ όλα αυτά, και πάλι οι καταναλωτές παρέμεναν αμετακίνητοι έχοντας, όμως, τότε το φόβητρο της ρήτρας αναπροσαρμογής.

Η ρήτρα επέτρεπε τη μεταβολή της χρέωσης ανάλογα με τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς, μεταφέροντας στους καταναλωτές τις αυξομειώσεις του κόστους προμήθειας. Η εκτόξευση των τιμών την έφερε στο επίκεντρο των αντιδράσεων.

Από την 1η Αυγούστου 2022 η εφαρμογή της ανεστάλη στα κυμαινόμενα τιμολόγια και τέθηκε σε ισχύ έκτακτο καθεστώς, με προαναγγελία των χρεώσεων του επόμενου μήνα. Παράλληλα λειτουργούσε στη χονδρεμπορική αγορά μηχανισμός με πλαφόν στις αμοιβές των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής και ανάκτηση υπερεσόδων, που συνέβαλε στη χρηματοδότηση των επιδοτήσεων. Οι έκτακτες ρυθμίσεις παρατάθηκαν έως το τέλος του 2023.

...στα χρωματιστά τιμολόγια

Την 1η Ιανουαρίου 2024 ακολούθησε το σύστημα των χρωματιστών τιμολογίων. Το πράσινο σχεδιάστηκε ως κοινό σημείο αναφοράς, με γνωστή τιμή στην αρχή κάθε μήνα. Σε αυτό μεταφέρθηκαν αυτόματα οι καταναλωτές που δεν είχαν επιλέξει διαφορετικό πρόγραμμα. Η μετάβαση δεν αποτελούσε εγγύηση σταθερής τιμής καθώς το πράσινο παρέμεινε κυμαινόμενο.

Η αυτόματη, όμως, ένταξη εξηγεί ένα ακόμη μέρος της σημερινής εξίσωσης. Για να βρεθεί κάποιος στο πράσινο δεν χρειαζόταν να κάνει τίποτε. Για να φύγει, χρειάζεται να ενημερωθεί, να συγκρίνει και να επιλέξει. Οσο αυτή η απόφαση αναβάλλεται, το πράσινο παραμένει για εκατομμύρια καταναλωτές το τιμολόγιο της συνήθειας.

Ο φετινός χειμώνας θα δοκιμάσει πόσο ανθεκτική παραμένει η συνήθεια απέναντι στο κόστος. Οσο η διαφορά ανάμεσα στα προγράμματα μεγαλώνει τόσο δυσκολότερο γίνεται για ένα νοικοκυριό να τη θεωρεί αμελητέα. Και όπως παρατηρεί έμπειρο στέλεχος της αγοράς, η εμπιστοσύνη στη ΔΕΗ μπορεί να παραμένει ισχυρή. Η παραμονή στο ίδιο τιμολόγιο, όμως, αποκτά όλο και μεγαλύτερο τίμημα.

Φωτογραφία: Shutterstock