Με δύο «γλώσσες» οι ΗΠΑ απέναντι στην Τουρκία: Ο Ερντογάν έχει τον Τραμπ, αλλά σκοντάφτει στο Κογκρέσο

Κείμενο: Γιάννης Μανδαλίδης

Τρεις τηλεφωνικές συνομιλίες μέσα σε έντεκα ημέρες δείχνουν ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εξακολουθεί να διατηρεί στενή επικοινωνία με τον Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, η βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές αναδεικνύει τα όρια της προσωπικής διπλωματίας του Τούρκου προέδρου, καθώς οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου.

Η νέα σύνθεση του Κογκρέσου, που θα αναλάβει τον Ιανουάριο, δεν δυσκολεύει μόνο τις επιδιώξεις της Άγκυρας για την απόκτηση αμερικανικών μαχητικών F-35 και την άρση των κυρώσεων. Επαναφέρει και το ενδεχόμενο νέων νομοθετικών πρωτοβουλιών για κυρώσεις κατά της Τουρκίας, όπως προειδοποιεί ο διευθυντής του γραφείου του German Marshall Fund στην Άγκυρα, Οζγκιούρ Ουνλουχισαρτζικλί.

Η τελευταία επικοινωνία Ερντογάν–Τραμπ, το Σάββατο 7 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε μετά τις αμερικανικές εκλογές. Σύμφωνα με την τουρκική προεδρία, αφορούσε τις διμερείς σχέσεις, την ένταση ΗΠΑ–Ιράν και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο Ερντογάν εξέφρασε την πρόθεση να δοθεί νέα ώθηση στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον. Δεν ανακοινώθηκε, ωστόσο, κάποια πρόοδος στα εκκρεμή ζητήματα της αμυντικής συνεργασίας.

Είχαν προηγηθεί συνομιλίες στις 28 και 29 Οκτωβρίου, με τη δεύτερη να έχει κυρίως εθιμοτυπικό χαρακτήρα, καθώς ο Τραμπ τηλεφώνησε κατά τη διάρκεια εκδήλωσης για την τουρκική εθνική εορτή.

Τα όρια των υποσχέσεων Τραμπ

Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 Ιουλίου, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι προτίθεται να άρει τις κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας και να εξετάσει την πώληση μαχητικών F-35.

Τέσσερις μήνες αργότερα, όμως, οι δύο υποθέσεις παραμένουν εκκρεμείς.

Σύμφωνα με έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου, που δημοσιεύθηκε στις 20 Αυγούστου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε ενημερώσει τον Ιούλιο μέλη του Κογκρέσου ότι η Τουρκία δεν πληρούσε ακόμη τις νόμιμες προϋποθέσεις για την απόκτηση F-35.

Η άρση των κυρώσεων CAATSA αποτελεί ξεχωριστή νομική διαδικασία, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος διαθέτει υπό προϋποθέσεις τη δυνατότητα να τις αναστείλει ή να τις τερματίσει. Αντίθετα, η μεταβίβαση F-35 στην Τουρκία απαγορεύεται από ειδική νομοθετική διάταξη (άρθρο 1245 του αμερικανικού νόμου για τον αμυντικό προϋπολογισμό του 2020), η οποία προβλέπει ότι η απαγόρευση μπορεί να αρθεί 90 ημέρες μετά την απαιτούμενη πιστοποίηση ότι η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον τους ρωσικούς S-400 και πληροί τις υπόλοιπες προϋποθέσεις.

Ακόμη και αν ο Τραμπ καταφέρει να άρει τις κυρώσεις CAATSA, αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι μπορεί να πουλήσει F-35 στην Τουρκία. Η ειδική νομοθετική απαγόρευση εξακολουθεί να ισχύει αυτοτελώς.

Διαφορετική ήταν η περίπτωση των αμερικανικών κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, με τον Τραμπ να δείχνει εμπράκτως τις θετικές του προθέσεις έναντι της Τουρκίας. Κοινοποίησε στο Κογκρέσο τον Ιούνιο την προτεινόμενη συναλλαγή, ύψους περίπου 700 εκατ. δολαρίων, η οποία δεν εμποδίστηκε εντός της προβλεπόμενης 15ήμερης προθεσμίας κοινοβουλευτικού ελέγχου.

Η Άγκυρα αναζητεί διέξοδο στο νέο Κογκρέσο

Στις 5 Νοεμβρίου, το τουρκικό Κέντρο Οικονομικών Μελετών και Εξωτερικής Πολιτικής (EDAM) δημοσίευσε μελέτη για τις επιπτώσεις των εκλογών στην τουρκική αμυντική βιομηχανία.

Οι συντάκτες της, Τζαν Σελτσουκί και Αχμέτ Ερντί Οζτούρκ, επισημαίνουν ότι οι προσωπικές σχέσεις των ηγετών δεν μπορούν να παρακάμψουν την αμερικανική νομοθεσία. Εκτιμούν ότι η νέα σύνθεση του Κογκρέσου δυσκολεύει τις τουρκικές επιδιώξεις, χωρίς να αποκλείει την πρόοδο σε επιμέρους ζητήματα.

Παρά τα εμπόδια, η Άγκυρα δεν φαίνεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει τις προσπάθειες για τα F-35 και την άρση των κυρώσεων. Όπως επισημαίνει ο Μπαρίν Καγιάογλου σε ανάλυσή του στο Al-Monitor, η τουρκική κυβέρνηση εξακολουθεί να υπολογίζει στην υποστήριξη του Τραμπ και στη στρατηγική σημασία της Τουρκίας για το ΝΑΤΟ, παρά τη νέα πολιτική πραγματικότητα στην Ουάσιγκτον.

Από την πλευρά του προσκείμενου στην κυβέρνηση Ερντογάν Ιδρύματος Πολιτικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (SETA), ο αναλυτής Νεμπί Μις εκτιμά σε πρόσφατο άρθρο του ότι η Τουρκία θα διατηρήσει τη θετική δυναμική των σχέσεων με τον Τραμπ, αλλά ο διάλογος με το Κογκρέσο θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία.

Επικαλείται μάλιστα τη δήλωση του ίδιου του Ερντογάν, μετά τις εκλογές, ότι η Άγκυρα θα συνεχίσει να βρίσκεται «σε στενό διάλογο τόσο με την αμερικανική κυβέρνηση όσο και με τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία».

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο συντονιστής του SETA στην Ουάσιγκτον, Καντίρ Ουστούν, είχε προειδοποιήσει ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2025 ότι ενδεχόμενη επικράτηση των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές θα αποδυνάμωνε πολιτικά τον Τραμπ και θα περιόριζε τη δυνατότητά του να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του προς την Τουρκία.

Στενεύουν τα περιθώρια ελιγμών της Άγκυρας

Νέα διάσταση στην αντιπαράθεση έδωσε χτες, Δευτέρα (9/11), ο Οζγκιούρ Ουνλουχισαρτζικλί, σε συνέντευξή του στο τουρκικό Medyascope. Ο διευθυντής του γραφείου του German Marshall Fund στην Άγκυρα εκτιμά ότι δεν πρέπει να αναμένεται πρόοδος στα ζητήματα που απαιτούν άμεσα ή έμμεσα την υποστήριξη του Κογκρέσου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα F-35.

Προειδοποίησε επίσης ότι νομοθετικές πρωτοβουλίες για κυρώσεις κατά της Τουρκίας, οι οποίες είχαν παραμείνει σε κοινοβουλευτικές επιτροπές, ενδέχεται πλέον να προωθηθούν προς συζήτηση και ψηφοφορία.

Ο ίδιος έθεσε το ερώτημα κατά πόσον ο Τραμπ θα ήταν διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει το δικαίωμα του προεδρικού βέτο για να εμποδίσει κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας, ιδιαίτερα εάν αυτές συγκέντρωναν διακομματική υποστήριξη.

Οι επιφυλάξεις για την πώληση F-35 στην Τουρκία δεν προέρχονται, άλλωστε, αποκλειστικά από τους Δημοκρατικούς, αλλά είναι διακομματικές.

Στις 2 Ιουλίου, δέκα βουλευτές και των δύο κομμάτων, με επικεφαλής τον Ρεπουμπλικανό Μάικ Λόουλερ και τον Δημοκρατικό Μπραντ Σέρμαν, ζήτησαν από τον Τραμπ να διατηρήσει την απαγόρευση. Στην επιστολή τους επικαλέστηκαν ρητά τις εντάσεις που προκαλεί η τουρκική πολιτική απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και τους κινδύνους για την ασφάλεια της αμερικανικής στρατιωτικής τεχνολογίας.

Η αλλαγή των συσχετισμών στο Κογκρέσο δημιουργεί, επομένως, νέα δεδομένα για τις τουρκικές επιδιώξεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε αμερικανική απόφαση για την Τουρκία εξαρτάται από τους Δημοκρατικούς.

Ο Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές εξουσίες στην εξωτερική πολιτική, ενώ η στάση των Ρεπουμπλικανών βουλευτών και γερουσιαστών θα παραμείνει καθοριστική στις ψηφοφορίες που απαιτούν ενισχυμένη πλειοψηφία. Παράλληλα, οι Ρεπουμπλικανοί διατηρούν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων μέχρι τις 3 Ιανουαρίου 2027, γεγονός που δίνει στον Τραμπ ένα τελευταίο περιθώριο να προωθήσει εκκρεμείς νομοθετικές πρωτοβουλίες πριν αλλάξουν οι κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί.

newsbeast.gr