Μέτρα τώρα, εφεδρείες για μετά, πίεση στις Βρυξέλλες: Το σχέδιο του Μαξίμου για την επόμενη φάση της κρίσης

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με το τρίτο πολεμικό πακέτο στήριξης, αλλά και την ξεκάθαρη απαίτηση για ευρωπαϊκό plan b, έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Η Αθήνα δεν θα περιμένει την εκπλήρωση της «προφητείας» για επιδείνωση της κρίσης να φανεί στο ράφι και στον λογαριασμό, αλλά ήδη κινείται πριν τα νοικοκυριά βιώσουν πιο έντονα την ενεργειακή και πληθωριστική «ασφυξία», με «όπλο» την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Από την άλλη έδειξε ότι στην κυβερνητική πυξίδα, εκτός από τη στήριξη στο εσωτερικό και εφεδρείες για τη συνέχεια, έχει μπει ως συντεταγμένη και το πρέσινγκ στις Βρυξέλλες για «λύσεις εδώ και τώρα», προκειμένου η χώρα να υπερβεί τον σκόπελο ενός οικονομικού «Αρμαγεδδώνα» που απειλεί ολόκληρη την Ευρώπη.

Από τους Δελφούς, με τον Αντόνιο Κόστα δίπλα του, ο πρωθυπουργός δεν μίλησε απλώς για την τρέχουσα συγκυρία. Έδειξε προς το επόμενο επεισόδιο. Το μήνυμα προς τις Βρυξέλλες ήταν καθαρό: αν η κρίση τραβήξει σε βάθος χρόνου και το μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ συνεχιστεί, η Ευρώπη δεν έχει περιθώριο ούτε για αδράνεια ούτε για ευχολόγια, αλλά πρέπει να έχει έτοιμο ένα «plan b». Και η Ελλάδα, όσο κι αν εμφανίζεται πιο ανθεκτική από άλλες οικονομίες, δεν θα μείνει ανέγγιχτη αν η πίεση περάσει από το πετρέλαιο στην ενέργεια, από εκεί στην παραγωγή, στα τρόφιμα και τελικά στην κοινωνία.

Τα νέα αναχώματα

Εκεί ακριβώς κουμπώνει και το τρίτο πακέτο στήριξης. «Όχι ως μια ακόμα παροχή, αλλά ως το πρώτο ανάχωμα απέναντι σε ένα περιβάλλον που σκοτεινιάζει», όπως λέει στο protothema.gr, κυβερνητικός παράγοντας.

Το οικονομικό αποτύπωμα αυτής της παρέμβασης είναι σαφές. Τα περίπου 500 εκατ. ευρώ του νέου πακέτου, μαζί με τα 300 εκατ. ευρώ που έχουν ήδη διατεθεί για την ενεργειακή κρίση, διαμορφώνουν μια συνολική παρέμβαση 800 εκατ. ευρώ. Eίναι εξίσου φανερό, σύμφωνα με άλλο κυβερνητικό στέλεχος, ότι «η στήριξη απλώνεται εκεί όπου τόσο η φθορά, όσο και η ένταση είναι μεγαλύτερη»: σε συνταξιούχους, οικογένειες με παιδιά, ενοικιαστές, αγρότες, αλλά και οφειλέτες που χρειάζονται μια δεύτερη ανάσα.

Η πιο φορτισμένη πολιτικά πτυχή είναι η διεύρυνση των δικαιούχων.

Η κυβέρνηση βάζει σε πρώτο πλάνο το μαζικό αποτύπωμα, της παρέμβασης, έναντι μιας στενής, επιλεκτικής πολιτικής. Το μόνιμο επίδομα για τους συνταξιούχους ανεβαίνει στα 300 ευρώ, προσθέτοντας περίπου 420.000 νέους δικαιούχους και φτάνοντας συνολικά τα 1,9 εκατομμύρια. Η επιστροφή ενοικίου κάθε Νοέμβριο αφορά περίπου 1 εκατομμύριο ενοικιαστές, ενώ η έκτακτη ενίσχυση του Ιουνίου, με 150 ευρώ για κάθε παιδί, αγγίζει περίπου 1 εκατομμύριο νοικοκυριά.

Αυτό είναι και το βασικό πολιτικό επιχείρημα του Μεγάρου Μαξίμου: ότι η παρέμβαση δεν είναι συμβολική, αλλά πλατιά. Κυβερνητικά στελέχη επισημαίνουν ότι τα μέτρα καλύπτουν πλέον το 85% των συνταξιούχων άνω των 65 ετών, το 86% των ενοικιαστών και το 80% των οικογενειών με προστατευόμενα τέκνα. Παράλληλα, επανέρχεται η ρύθμιση των 72 δόσεων για ληξιπρόθεσμες οφειλές έως 31/12/2023, με δυνητικό πεδίο εφαρμογής 1,3 εκατομμύριο φυσικά πρόσωπα και περίπου 300.000 επιχειρήσεις, ενώ επεκτείνεται και ο εξωδικαστικός μηχανισμός για χρέη από 5.000 έως 10.000 ευρώ, που αφορά περίπου 300.000 οφειλέτες.

Κλείσιμο

Οι εφεδρείες

Την ίδια στιγμή, το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να κόψει από νωρίς τη συζήτηση περί παροχολογίας. Η κεντρική γραμμή είναι ότι ο δημοσιονομικός χώρος δεν είναι συγκυριακός, αλλά προϊόν μόνιμων βελτιώσεων: περιορισμός δαπανών, αύξηση της απασχόλησης, ψηφιακά εργαλεία ελέγχου, χτύπημα της φοροδιαφυγής. Από τα 800 εκατ. ευρώ, τα 600 εκατ. αποδίδονται σε εξοικονόμηση δαπανών μόνιμου χαρακτήρα και τα υπόλοιπα 200 εκατ. σε παρεμβάσεις όπως η ψηφιακή κάρτα, το ηλεκτρονικό πελατολόγιο και η φορολόγηση των διαδικτυακών καζίνο. Με αυτή τη λογική, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το πλεόνασμα δεν λιμνάζει, αλλά επιστρέφει στην κοινωνία χωρίς να απειλείται η ισορροπία.

Κρίσιμο στοιχείο του σχεδίου είναι και αυτό που δεν δόθηκε. Η κυβέρνηση επέλεξε να μην εξαντλήσει όλο το διαθέσιμο περιθώριο, κρατώντας ένα επιπλέον απόθεμα περίπου 200 εκατ. ευρώ. Η φράση του Κυριάκου Πιερρακάκη ότι θα ήταν ανεύθυνο να έχει «ξυστεί ο πάτος από το βαρέλι» περιέγραψε ακριβώς αυτό: ένα μοντέλο άμυνας που δεν εξαντλείται στον πρώτο γύρο, αλλά κρατά εφεδρείες επειδή κανείς δεν ξέρει ακόμα τη διάρκεια και το βάθος της κρίσης.

Εδώ ακουμπά και η έννοια της ανθεκτικότητας, στην οποία επενδύει συστηματικά η κυβέρνηση. Όχι ως επικοινωνιακή λέξη, αλλά ως πολιτικό επιχείρημα: μια οικονομία που στηρίζει την κοινωνία, μειώνει το χρέος, σέβεται τους ευρωπαϊκούς κανόνες και ταυτόχρονα δεν μένει χωρίς αποθέματα. Στην ίδια γραμμή προβάλλεται και η εικόνα μιας χώρας που εμφανίζεται καλύτερα θωρακισμένη από το παρελθόν, με χαμηλότερη ανεργία, περισσότερη απασχόληση, διαδοχικές μειώσεις φόρων και πιο σταθερή δημοσιονομική θέση.

Η απάντηση στην αντιπολίτευση

Ταυτόχρονα, το Μαξίμου επιχειρεί να μετατρέψει το οικονομικό πακέτο και σε όπλο πολιτικής αντιπαράθεσης. Η αντιπολίτευση κατηγορείται ότι επιστρέφει σε γνώριμες συνταγές εύκολων υποσχέσεων, είτε με αιτήματα για γενικευμένες μειώσεις ΦΠΑ είτε με παροχές χωρίς καθαρό αντίκρισμα. Η κυβέρνηση απαντά ότι προτιμά άμεσες, ορατές ενισχύσεις αντί για μέτρα που μπορεί να χαθούν στην αλυσίδα της αγοράς, και ταυτόχρονα επιχειρεί να ταυτίσει τους αντιπάλους της με μια λογική δημοσιονομικής ελαφρότητας που η ίδια λέει ότι έχει αφήσει πίσω.

Σε αυτή τη στρατηγική εντάσσεται και η πιο επιθετική ρητορική απέναντι στην κριτική ότι «υπήρχαν περιθώρια για περισσότερα». Η κυβερνητική απάντηση είναι πως, αν υπήρχε ασφαλής χώρος για μεγαλύτερες παροχές, δεν θα υπήρχε κανένα πολιτικό κίνητρο να μη δοθούν. Με αυτόν τον τρόπο, το Μαξίμου δεν απορρίπτει απλώς την αντιπολίτευση ως υπερβολική. Προσπαθεί να την εμφανίσει ως πρόχειρη, εύκολη και τελικά ασύμβατη με τους συσχετισμούς της οικονομίας.