Νέα στρατηγική στην καταπολέμηση της Μονίλιας

Παναγιώτης Γ.Ξαφάκος

Ειδικός Δενδροκόμος, ειδικευθείς στο Istituto Sperimentale di  Frutticoltura a Verona

και στο Πανεπιστήμιο Potenza Ιταλίας.

Εισαγωγή

Η σημαντικότερη μυκητολογική ασθένεια που πλήττει οικονομικά την καλλιέργεια πυρηνοκάρπων (ροδακινιάς, νεκταρινιάς,UFO, κερασιάς, βερικοκιάς, δαμασκηνιάς), είναι η μονίλια (Brown Rot of stone fruits).

Το τελευταίο διάστημα έντονη είναι η διαμαρτυρία παραγωγών, για τη γεωγραφική εξάπλωση της ασθένειας, στην ευρύτερη περιοχή της Σκύδρας. Το παθογόνο αίτιο είναι  ο Ασκομύκητας Monilinia spp.(M.laxa, M. fructigena, M. fructicola),ενώ τα τελευταία χρόνια έχουμε την εμφάνιση ενός νέου είδους, την Monilinia polystroma(Asiatic Brown Rot ).

Το παθογόνο είναι ένας επιθετικός πολυτροφικός μύκητας με εμμονή στην οικογένεια Rosaceae (photo 1 on peach). Η European and Mediterranean Plant Protection Organization (EPPO) την κατατάσσει στην Α2 κατηγορία επικινδυνότητας. Προσβάλλει το υπέργειο μέρος του δένδρου( άνθη, οφθαλμούς, τρυφερά φύλλα και βλαστούς, καρπούς).

Η υψηλή ατμοσφαιρική υγρασία αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα ανάπτυξης του μύκητα και ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η διάρκεια(σχηματισμού δρόσου), στο φύλλωμα του δένδρου ξεπερνά ακόμη και τις 12hrs το 24hrs. Χρονιές με υψηλά ποσοστά βροχόπτωσης και υψηλών θερμοκρασιών (20-28ºC), αποτελούν ιδανικό κοκτέιλ για την εξάπλωση της ασθένειας. Η κατάσταση  επιδεινώνεται σε κτήματα πυκνής φύτευσης σε συνδυασμό  την  αλόγιστη χρήση αζώτου και νερού. Οι κυριότερες χώρες παραγωγής πυρηνοκάρπων στον πλανήτη μας είναι: Κίνα 10.7MTon , Αμερική 2.9MTon, Ιταλία 1.9MTon ,Ισπανία 1.4MTon και Ελλάδα  0.8MTon.(FAOSTAT, 2014).

Εξέλιξη της ασθένειας και επιδημιολογία

Η Μονίλια είναι η καταστρεπτικότερη μυκητολογική ασθένεια των πυρηνοκάρπων με  παγκόσμια εξάπλωση. Η φαιά σήψη εκδηλώνεται στο σύνολο των εμπορικών καλλιεργειών του γένους Prunus, ενώ προσβάλει επίσης διάφορα καλλωπιστικά δένδρα και θάμνους της οικογένειας Rosaceae. Εμφανίζεται σε περιοχές όπου η βροχόπτωση είναι επαρκής για την ανάπτυξη της ασθένειας κατά τη περίοδο  ανθοφορίας και καρποφορίας της καλλιέργειας.

Ο μύκητας προκαλεί  τη σήψη ανθέων, βλαστών, πράσινων και ώριμων καρπών. Σημαντικές είναι  οι απώλειες που προκαλούνται μετασυλλεκτικά κατά την διάρκεια συντήρησης φρούτων στους ψυκτικούς θαλάμους. Υπολογίζεται ότι οι ετήσιες απώλειες λόγου φαιάς σήψης σε παγκόσμιο επίπεδο, ανέρχονται σε 1,7 δις εκατομμύρια ευρώ (Martini & Mari, 2014).

Η Μονίλια προκαλείται από τα είδη του γένους Monilinia spp., συμπεριλαμβανομένων των M. laxa, M. fructicola, M. fructigena, M. polystroma, M. mumecola και M. yunnanensis. Το παθογόνο της ασθένειας, διαχειμάζει ως κονίδιο, μυκήλιο και ασκοσπόριο σε μουμιοποιημένους καρπούς, σε άνθη, κλάδους και έλκη βλαστών. Τα σπόρια του μύκητα εξαπλώνονται την άνοιξη με τον άνεμο και τη βροχή για να πραγματοποιήσουν τις πρωτογενείς μολύνσεις στους ευπαθή φυτικούς ιστούς του ξενιστή.

1.Χημική καταπολέμηση

Η διαχείριση του μύκητα μπορεί να επιτευχθεί με τεχνογνωσία και με ένα χαρτοφυλάκιο μυκητοκτόνων και ανταγωνιστών σκευασμάτων.

2.Καλλιεργητική φροντίδα και ρόλος του ασβεστίου

Το κλειδί για την μείωση μονίλιας σ’ένα κτήμα είναι η αύξηση έντασης του φωτός και αυτό επιτυγχάνεται:  

a. Αύξηση των αποστάσεων φύτευσης

β. Σύστημα διαμόρφωση κτημάτων σε μονόκλωνο  σχήμα

γ. Φύτευση υποκείμενων που προσδίδουν στα δένδρα νανισμό  και «φρενάρουν" την βλαστομανία

δ. Θερινό κλάδεμα

Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των ασθενειών  αποτελεί η ορθολογική λίπανση του φυτού και ιδιαίτερα σημαντικό είναι ο ρόλος  του ασβεστίου.

ΝΕΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ (Plan B)

1.Διαχείριση των μολυσμάτων

Θετικά είναι τα αποτελέσματα στην μείωση εξάπλωσης της ασθένειας, με την  ταφή φυτικών υπολειμμάτων και την  εφαρμογή ωφέλιμων  ενεργοποιητών - κομποστοποίησης οργανικών υλικών. Αυτό αποσκοπεί την γρήγορη αποσύνθεση των φυτικών υπολειμμάτων και τον εμπλουτισμό του κτήματος σε οργανική ουσία.

2.Χρήση της τεχνολογίας ” hi-tech 4.0”

Η φυτοπαθολογία είναι μια δυναμική επιστήμη, με συνεχώς μεταβαλλόμενες ανάγκες και προκλήσεις. Για επιτευχθούν οι στόχοι στην σύγχρονοι δενδροκομία, για παραγωγή ποιοτικών φρούτων, θα πρέπει να αναπτύξουμε μαθηματικά μοντέλα πρόγνωσης για τη διαχείριση και τον έλεγχο των μυκητολογικών ασθενειών που πλήττουν τις καλλιέργειες μας. Η διαχείριση των έξυπνων κτημάτων(Smart farm),γίνεται με την επεξεργασία όλων των μεταβλητών, μέσω υπερσύγχρονου Internet Data Center για την παροχή υψηλής ποιότητας Cloud Υπηρεσιών.

Τα μοντέλα πρόγνωσης και πρόληψης για την αντιμετώπιση των ασθενειών, είναι μια μέθοδος που ήδη εφαρμόζεται εδώ και πολλά χρόνια στην γειτονική μας Ιταλία. Στόχος αποτελεί την άμεση ,ακριβή και διαρκή ενημέρωση των καλλιεργητών και τεχνικών, με χρήσιμες πληροφορίες για τον προγραμματισμό των επεμβάσεων. Η διαδικασία αποτελείται από μια ηλεκτρονική πλατφόρμα που τροφοδοτείται (in put) συνεχώς με δεδομένα (Data center) από μετεωρολογικούς σταθμούς,drones,δορυφόρους κτλ.

Όλες αυτές οι πληροφορίες επεξεργάζονται επάνω σε ειδικά αλγοριθμικά μοντέλα και εξισώσεις (Soft wear). Στην συνέχεια τα αποτελέσματα αξιολογούνται από ειδικούς φυτοπαθολόγους, βιομέτρες κτλ. και τα συμπεράσματα αποστέλλονται (out put) ως οδηγίες μέσω SMS στους αποδέκτες. Οι χρήστες της ηλεκτρονικής πλατφόρμας μπορούν να εισέρχονται στο σύστημα επί εικοσιτετράωρη βάσεως, με τον κωδικό τους πρόσβασης(password), για να ενημερωθούν και να ανακτήσουν πολύτιμες πληροφορίες, στατιστικά διαγράμματα καθώς και ιστορικό των καλλιεργειών τους(Cloud service).

Κύριος στόχος αυτής της υπηρεσίας είναι η συνεχή (on line) τεχνική υποστήριξη και ενημέρωση των παραγωγών , επάνω θέματα φυτοπαθολογίας των καλλιεργειών. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για στρατηγικό σχεδιασμό της επιχείρησης και τον προγραμματισμό των επόμενων επεμβάσεων, στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης, με τα κατάλληλα σκευάσματα και στο σωστό χρόνο(timing).Τελικός στόχος αποτελεί το μικρότερο κόστος παραγωγής και την μικρότερη επιβάρυνση του περιβάλλοντος.

3.Γενετική μηχανική

Η γενετική μηχανική (genetic engineering), είναι η άμεση χειραγώγηση του γονιδιώματος ενός οργανισμού με τη χρήση της βιοτεχνολογίας. Οι τεχνικές γενετικής μηχανικής έχουν εφαρμοστεί σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης, της γεωργίας, της βιομηχανικής βιοτεχνολογίας και της ιατρικής. Με αυτήν την τεχνική δημιουργούμε  νέες ποικιλίες οπωροφόρων δένδρων με τα χαρακτηριστικά που εμείς επιθυμούμε(ανθεκτικότητα σε ασθένειες), πράγμα αδύνατον μέχρι τώρα,  με την χρήση των παραδοσιακών μεθόδων αναπαραγωγής.

Βιβλιογραφία

Φυτοπαθολογία: G.Goidache -Τόμος ΙΙ. σελ.724-739

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΡΠΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΥ                                                                              

ΚΩΣΤΑΣ ΘΑΝΑΣΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ- Εκδόσεις Ζήτη Θεσσαλονίκη 1990- σελ.63-69

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ                                                     

ΞΑΦΑΚΟΣ Γ.Παναγιώτης                                                                                                                                                                     ΠΕΛΛΑ NEWS –7/02/2018-φύλλο :765 σελ.9

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΡΟΓΝΩΣΗ 4.0 ΣΤΗΝ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ                                                          

ΞΑΦΑΚΟΣ Γ.Παναγιώτης                                                                                               

 ΠΕΛΛΑ NEWS –7/03/2018-φύλλο :769 σελ.11

photo 1: Brown Rot Strikes Prunus Fruit: An Ancient Fight Almost Always Lost                       

Oliveira Lino L , Pacheco I, Mercier V, Faoro F, Bassi D, Bornard I, Quilot-Turion B.                                                                              

 J. Agric. Food Chem.2016 ,64, 20, 4029-4047