Οι αθάνατοι νεκροί μας και οι αποσιωπημένοι

Ιστορία-ζώπυρο κυριάρχησε προχθές βράδυ στη Θεσσαλονίκη με μια συγκινητική εκδήλωση του ΚΚΕ κατά την οποία τιμήθηκαν συγγενείς δύο Καλαμαριωτών -από τους 200 εκτελεσθέντες στην Καισαριανή-, ενώ την ίδια στιγμή στο κέντρο της πόλης ιστορικοί, αρχαιολόγοι και ανθρωπολόγοι με αφορμή την εύρεση πέρσι των ομαδικών τάφων εκτελεσθέντων στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου συζητούσαν σε ημερίδα με τον περιεκτικό τίτλο «Ανώνυμοι και επώνυμοι νεκροί: Ενας διάλογος για τις πολιτικές αναγνώρισης και αποσιώπησης».

Στην Καλαμαριά η εκδήλωση του ΚΚΕ στο κατάμεστο δημοτικό θέατρο «Μελίνα Μερκούρη», με τίτλο «Οταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά δεν πεθαίνει ποτέ», έγινε αιτία να ραγίσουν οι καρδιές κοινού και συγγενών των δύο Καλαμαριωτών που ήταν ανάμεσα στους 200 εκτελεσμένους της Καισαριανής.

Οπως ειπώθηκε για τους εκτελεσμένους Αλέκο Κωνσταντινίδη και Ιωάννη Μαυροκεφαλίδη, οι συγγενείς τους εισέφεραν στο κόμμα νέα στοιχεία για την πορεία της ζωής τους και της δράσης τους ως κομμουνιστών μέχρι την εκτέλεσή τους. Ο ανιψιός μάλιστα του Κωνσταντινίδη, Γιώργος, έγραψε ποίημα στην ποντιακή το οποίο απέδωσε με συγκλονιστικό τρόπο ο ηθοποιός Τάκης Βαμβακίδης. Ο ίδιος νωρίτερα είχε μεταφέρει το κλίμα στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου πριν από τις εκτελέσεις διαβάζοντας αποσπάσματα από το βιβλίο-ντοκουμέντο του Θέμου Κορνάρου «Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου» (εκδ. Σύγχρονη Εποχή).

«Θα νικήσουμε!»

Στην εκδήλωση μίλησε ο Θανάσης Χρηστίδης, γραμματέας της Επιτροπής Περιοχής Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ και μέλος της Γραμματείας της Κ.Ε. του κόμματος, τονίζοντας ότι «καθένας εκτελεσμένος κομμουνιστής σηματοδοτεί μια βασανιστική πορεία οργάνωσης, καθώς το όνομά του συνδέεται με κορυφαίες στιγμές εργατικών αγώνων και εξεγέρσεων». Και έκλεισε τονίζοντας πως «βρισκόμαστε εδώ γιατί στεκόμαστε στους ώμους αυτών των γιγάντων. Παίρνουμε τη σκυτάλη, δυναμώνουμε τους σύγχρονους αγώνες για να γίνει παρελθόν το σύστημα της εκμετάλλευσης. Ετοιμαζόμαστε για το κάλεσμα της Ιστορίας, τον σοσιαλισμό. Η Ιστορία δεν γυρίζει πίσω. Θα νικήσουμε!». Στην εκδήλωση τιμήθηκαν οι οικογένειες των εκτελεσμένων, ακολούθησε μουσικό πρόγραμμα με τραγούδια που αναφέρονται στην εκτέλεση των 200, ενώ λειτουργούσε και έκθεση με αντίγραφα από ντοκουμέντα της εποχής, προσφορά του Ιστορικού Αρχείου του ΚΚΕ.

Αν στην Καλαμαριά η συγκίνηση είχε κατακλύσει τον χώρο της εκδήλωσης, στο Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης κυρίαρχη ήταν η ιστορική έρευνα και οι προσεγγίσεις των εισηγητών, που προσπαθούσαν να αποδώσουν με νηφαλιότητα συμπεράσματα για την Ιστορία, ιδίως την αποσιωπημένη η οποία όμως είναι διαρκώς παρούσα και επανήλθε πρόσφατα στη δημόσια συζήτηση με ένταση μετά την εύρεση πέρσι 47 σκελετών των εκτελεσμένων κομμουνιστών πίσω από το Επταπύργιο στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου. Η διοργάνωση ήταν του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, της Ελληνικής Ενωσης Ιστορικών, του Συλλόγου Ελλήνων/ίδων Κοινωνιολόγων - Παράρτημα Θεσσαλονίκης και του Συλλόγου Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας.

Στο σκεπτικό ήδη της εκδήλωσης δηλωνόταν πως οι ομαδικοί τάφοι στο Επταπύργιο «εγείρουν συνολικότερα ερωτήματα που υπερβαίνουν τις εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου», ερωτήματα όπως «ποιοι νεκροί θεωρούνται σημαντικοί και αξίζουν αναγνώρισης και ποιοι καταδικάζονται στην ανωνυμία και στη λήθη; Ποιοι νεκροί τυγχάνουν τελετών ταφής και ποιοι απλά παραχώνονται ομαδικά σε τάφους ή τους αρνούμαστε τις τιμές της αναγνώρισης;» Και φυσικά «για ποιους νεκρούς ενδιαφέρεται η πολιτεία, η κοινωνία και οι θεσμοί της και για ποιους επιλέγει τη σιωπή και την αδιαφορία;»

Διαμόρφωση συνείδησης

Μιλώντας στην «Εφ.Συν.» ο Πολυμέρης Βόγλης, καθηγητής Κοινωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, συνοψίζοντας το περιεχόμενο των ανακοινώσεων και της συζήτησης που έγινε διαπιστώνει ότι καταδείχτηκε πως «ο τρόπος μεταχείρισης των νεκρών σωμάτων είναι αποκαλυπτικός καθώς δείχνει ποιοι είναι οι "δικοί" μας και ποιοι οι "ξένοι" νεκροί, δηλαδή αυτοί που είναι έξω από την κοινότητά μας και τους αντιλαμβανόμαστε ως "εχθρούς" της κοινωνίας μας». Ο κ. Βόγλης σημειώνει ότι είναι εμφανές πως σε αυτό τον τομέα η κρατική πολιτική και στάση έχουν κυρίαρχο λόγο για τη διαμόρφωση της συνείδησης, όπως δηλαδή επισήμαναν οι διοργανωτές στην ανακοίνωσή τους, «η στάση της κυρίαρχης εξουσίας απέναντι στους αποσιωπημένους ανώνυμους και επώνυμους νεκρούς αντανακλά αντιλήψεις, αξίες και πολιτικές απέναντι σε κατηγορίες ανθρώπων που η ζωή και ο θάνατός τους αξίζουν λιγότερο από αυτές των υπολοίπων».

Πάντως, όπως επισήμανε ο ιστορικός, το ενδιαφέρον της συνάντησης ήταν επιπλέον ότι οι εισηγητές/τριες δεν έμειναν μόνο σε αναφορές στο Επταπύργιο ή σε ανώνυμους νεκρούς στρατιώτες στο Νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας, αλλά ανέδειξαν για ποιους νεκρούς υπάρχει πένθος και ποιοι… παραπετιούνται, όπως για παράδειγμα οι δεκάδες νεκροί πρόσφυγες, αφού στη Μεσόγειο εφαρμόστηκε η θανατοπολιτική, ενώ αναδείχτηκε και το θέμα του μνημείου που δεν κατασκευάζει το ΑΠΘ για τους νεκρούς των Τεμπών.

πηγή: efsyn.gr

*κεντρική φώτο: Από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή (φωτογραφική συλλογή Χόιερ)