Όταν οι εχθροί μιλούν – Τι deal θα μπορούσε να κλείσει ο Τραμπ με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ;

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου η γεωπολιτική γράφει τα πιο παράδοξα σενάρια. Μια τέτοια στιγμή θα μπορούσε να είναι μια συμφωνία ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ.

Ο πρώτος είναι ο Αμερικανός πρόεδρος που εγκατέλειψε τη συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν, επέβαλε τη στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» και τελικά έκανε το χατίρι του Νετανιάχου και κήρυξε τον πόλεμο στο Ιράν.

Ο δεύτερος θεωρείται από τους πιο σκληροπυρηνικούς ανθρώπους στο ιρανικό σύστημα εξουσίας, στενά συνδεδεμένος με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Κι όμως, σε έναν κόσμο όπου τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να παραλύσουν το παγκόσμιο εμπόριο και το πετρέλαιο να εκτοξευθεί μέσα σε λίγες ώρες, η λογική της σύγκρουσης συχνά οδηγεί –παραδόξως– στη λογική της διαπραγμάτευσης.

Όταν οι εχθροί μιλούν

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής είναι γεμάτη από μυστικές συνομιλίες ανάμεσα σε ορκισμένους αντιπάλους. Από τις επαφές ΗΠΑ-Ιράν μετά την εισβολή στο Ιράκ έως τις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στη συμφωνία για τα πυρηνικά το 2015.

Το σενάριο ενός «deal» ανάμεσα στον Τραμπ και τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ δεν θα ξεκινούσε με χαμόγελα μπροστά στις κάμερες. Πιθανότερο είναι να άρχιζε όπως ξεκινούν πάντα αυτές οι ιστορίες: με μυστικά κανάλια, διπλωμάτες σε τρίτες χώρες και ατελείωτες ώρες διαπραγμάτευσης πίσω από κλειστές πόρτες.

Το μεγάλο παζάρι

Στην καρδιά μιας πιθανής συμφωνίας θα βρισκόταν το ίδιο ζήτημα που στοιχειώνει τις σχέσεις Ουάσιγκτον-Τεχεράνης εδώ και δεκαετίες: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ένα πιθανό deal θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

πάγωμα ή αυστηρούς περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου

διεθνείς επιθεωρήσεις σε ιρανικές εγκαταστάσεις

σταδιακή άρση αμερικανικών κυρώσεων

πρόσβαση της Τεχεράνης σε δισεκατομμύρια δολάρια που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό

Για τον Τραμπ, μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως «η πραγματική συμφωνία» που αντικαθιστά εκείνη που είχε υπογράψει ο Μπαράκ Ομπάμα.

Για τον Χαμενεΐ, θα σήμαινε κάτι ακόμη πιο σημαντικό: οικονομική ανάσα σε μια χώρα που βρίσκεται υπό τεράστια πίεση.

Τα Στενά του Ορμούζ

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο, ακόμη πιο άμεσο ζήτημα: η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.

Από τα Στενά του Ορμούζ περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Κάθε επίθεση σε δεξαμενόπλοια ή κάθε απειλή αποκλεισμού του περάσματος μπορεί να προκαλέσει σοκ στις αγορές.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

εγγυήσεις για ελεύθερη ναυσιπλοΐα

περιορισμό των επιθέσεων από ιρανικές πολιτοφυλακές στην περιοχή

μείωση της στρατιωτικής έντασης στον Περσικό Κόλπο

Με απλά λόγια: λιγότερο πόλεμο και περισσότερο πετρέλαιο στις αγορές.

Το deal που δεν λέγεται

Υπάρχει όμως και ένα τρίτο σενάριο – το πιο σιωπηλό και ίσως το πιο ρεαλιστικό.

Ένα άτυπο deal επιβίωσης. Σε αυτό το μοντέλο, η Ουάσιγκτον θα σταματούσε να μιλά για αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, ενώ το Ιράν θα περιόριζε τις επιθέσεις μέσω των συμμάχων του στην περιοχή.

Καμία επίσημη συμφωνία, καμία τελετή υπογραφής. Μόνο μια άτυπη ισορροπία.

Το πρόβλημα είναι ότι η πολιτική συχνά λειτουργεί με τη λογική της σύγκρουσης.

Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει χτίσει την ταυτότητά της πάνω στην αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Τραμπ έχει χτίσει τη δική του πολιτική αφήγηση πάνω στην πίεση προς το Ιράν.

Και ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκονται δυνάμεις –στρατιωτικές, πολιτικές, ιδεολογικές– που έχουν πολλά να χάσουν από μια συμφωνία.

Το παράδοξο της ιστορίας

Κι όμως, οι πιο απίθανες συμφωνίες συμβαίνουν όταν οι δύο πλευρές καταλάβουν ότι η εναλλακτική είναι χειρότερη.

Αν η σύγκρουση οδηγήσει σε ενεργειακό σοκ, αν το Ιράν βρεθεί στα όρια οικονομικής κατάρρευσης και αν η Μέση Ανατολή βυθιστεί σε μια ευρύτερη κρίση, τότε το πιο απίθανο τηλεφώνημα μπορεί τελικά να γίνει.

Ένα τηλεφώνημα ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον — αλλά ίσως χρειάζονται ο ένας τον άλλον περισσότερο απ’ όσο θα ήθελαν να παραδεχτούν.