Πως μαθαίνουν τα παιδιά να κάνουν "το σωστό"

Όλοι οι γονείς επιθυμούν τα παιδιά τους να συμπεριφέρονται με τον σωστό τρόπο. Μάλιστα, συχνά υποστηρίζουν ότι δεν επιθυμούν να τα τιμωρήσουν, όμως από την άλλη δεν γίνεται να τα αφήσουν χωρίς καθοδήγηση. Επομένως πάντα οι γονείς είναι σε αναζήτηση του κατάλληλου τρόπου ώστε το παιδί τους να μάθει να κάνει το σωστό. Πρέπει όμως να γίνει σαφές ότι η καθοδήγηση και η τιμωρία δεν μπορούν να εξισωθούν. Στην πραγματικότητα, όταν ένα παιδί υφίσταται τιμωρία, μπαίνει σε μία κατάσταση φόβου. Αυτό σημαίνει ότι βιολογικά έχει τρεις επιλογές αντίδρασης. Είτε θα «παγώσει» είτε θα «παλέψει» είτε τέλος θα «φύγει»,  ως αποτέλεσμα της επαφής του με την «απειλητική κατάσταση» που του δημιούργησε το συναίσθημα του φόβου. Το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τη διαδικασία της μάθησης, κάτω από αυτές τις συνθήκες «κλείνει». Έτσι, μπορεί να στέκονται ήρεμα και πειθήνια την ώρα που τους κάνετε κήρυγμα για τον σωστό τρόπο που πρέπει να συμπεριφέρονται στο μέλλον άλλα ουσιαστικά δεν είναι σε θέση να αφομοιώσουν αυτά που τους λέτε επειδή βιολογικά βρίσκονται σε κατάσταση άμυνας, δηλαδή αντίστασης απέναντι στην «απειλή». Όλα τα παιδιά σαφώς και χρειάζονται καθοδήγηση και πράγματι, όλες οι αλληλεπιδράσεις που έχουν οι γονείς με τα παιδιά τους αποτελούν καθοδήγηση. Συνέχεια δείχνουμε στα παιδιά πώς αλληλεπιδρούν οι άνθρωποι μεταξύ τους, πώς επιλύουν προβλήματα, πώς κάνουν δύσκολες επιλογές, πώς συνεργάζονται προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους κλπ. Είτε το συνειδητοποιούν οι γονείς είτε όχι, τα παιδιά μαθαίνουν από οτιδήποτε οι ίδιοι λένε ή κάνουν. Επομένως, η ρήση «δάσκαλε που δίδασκες» ταιριάζει απόλυτα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ας δούμε όμως κάποιους τρόπους που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ώστε να μάθει το παιδί σας να κάνει το σωστό.

Χρησιμοποιούμε το «εμείς».

Ευχαριστούμε θεία Μαρία για το δώρο σου

Ας περιμένουμε τη σειρά μας για τη τσουλήθρα

Μιλάμε  με σεβασμό ο ένας στον άλλον σε αυτό το σπίτι…δεν σου φωνάζω, οπότε σε παρακαλώ μην φωνάζεις και εσύ σε εμένα

Αντιθέτως, δίνουμε το «κακό παράδειγμα» λέγοντας:

Τι βλάκας! Πετάχτηκε μπροστά μου ενώ είχε κόκκινο φανάρι!

Πες τους ότι είσαι κάτω από 7 χρονών για να κόψουμε μειωμένο εισιτήριο

Θα σου μάθω εγώ άλλη φορά να χτυπάς την αδερφή σου! Ορίστε πάρε αυτή!

Βοηθάμε τα παιδιά να παρατηρήσουν με ποιόν τρόπο οι πράξεις τους επηρεάζουν τους άλλους. Κάνοντας αυτό, τα ενδυναμώνουμε ώστε να μπορούν να επιλέγουν τα ίδια να κάνουν το σωστό.

Κοίτα πόσο χαρούμενο έκανες τον Γιάννη όταν του έδωσες το φορτηγάκι σου για να παίξει

Δεν πετάμε σκουπίδια επειδή δουλειά μας είναι να κάνουμε τον κόσμο μας ένα καλύτερο μέρος για να μένουμε και όχι χειρότερο

Τις καρδιές μας τις ενώνουν πολλά νήματα. Αν λέμε ψέματα ο ένας στον άλλον, τότε κόβουμε κάποια από αυτά. Για αυτόν τον λόγο δεν σου λέω ποτέ ψέματα και πάντα τηρώ τις υποσχέσεις που σου δίνω. (μία καλή συμβουλή είναι ως γονείς να μην τάζετε στα παιδιά σας πράγματα που δεν έχετε σκοπό να υλοποιήσετε, προκειμένου να τα δελεάσετε να συμπεριφερθούν σωστά)

Βοηθάμε το παιδί να σκεφτεί εναλλακτικούς τρόπους συμπεριφοράς και να μάθει να λύνει τα προβλήματά του με δημιουργικό τρόπο.

Θύμωσες πολύ με την αδερφή σου. Το καταλαβαίνω. Αλλά το να την χτυπάς δεν είναι καθόλου εντάξει. Τι θα μπορούσες να κάνεις αντί να την χτυπήσεις;….οκ, ας το δοκιμάσουμε.

Κάθε μέρα αυτής της εβδομάδας καθυστερήσαμε να πάμε στο σχολείο. Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε διαφορετικά το πρωί ώστε να είμαστε στο σχολείο στην ώρα μας;

Θέλω να σου διαβάσω το παραμύθι αλλά δεν έχεις πλύνει ακόμη τα δόντια σου. Πώς μπορούμε να το λύσουμε αυτό;

Κάνουμε ερωτήσεις και ακούμε αυτά που έχει να μας πει το παιδί.

Πώς σου φάνηκε αυτό;

Τι θα έκανες αν….;

Τι σκέφτεσαι για…;

Τι είναι πιο σημαντικό για σένα; Να έχεις δίκιο για αυτό που έγινε ή να παραμείνεις φίλος με τον Χρήστο;

Είσαι χαρούμενος που αποφάσισες να…;

Υπήρχε μέσα σου μια φωνούλα που σου έλεγε ότι αυτό που έκανες ίσως να μην ήταν και πολύ καλή ιδέα; Τι σε σταμάτησε από το να ακούσεις αυτή τη φωνούλα;

Προφανώς ακόμη και αν τα παιδιά ξέρουν ποιο είναι το σωστό, δεν σημαίνει ότι θα επιλέγουν να το κάνουν κάθε φορά! Όμως με το να μην τα τιμωρούμε τα βοηθάμε να αυξήσουν τις πιθανότητές τους να επιλέγουν το σωστό. Ο λόγος είναι ότι με τον τρόπο αυτό αισθάνονται περισσότερο συνδεμένα με εμάς και επομένως είναι πιο πιθανό να «τιμήσουν» τους κανόνες και τις οδηγίες μας. Επιπλέον, με τον τρόπο αυτό σταδιακά αναπτύσσουν τη δική τους εσωτερική πυξίδα έχοντας κατανοήσει για ποιο λόγο η συμπεριφορά τους μετράει, αντί να προσπαθούν απλά να αποφύγουν την τιμωρία. Αντίστοιχα, θα υπάρξουν στιγμές που τα συναισθήματα του παιδιού θα είναι τόσο έντονα που θα το κυριεύουν ακόμη κι αν επιθυμεί να συμπεριφερθεί σωστά. Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος των παιδιών είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Μέσω όμως της κατάλληλης παραδειγματικής συμπεριφοράς από τους γονείς, το παιδί αναπτύσσει σταδιακά την ικανότητα να διαχειρίζεται το συναίσθημά του και κατ’ επέκταση και την συμπεριφορά του. Οπότε ως γονείς παρατηρείστε τι είναι αυτό που λέτε και κάνετε. Με τον τρόπο σας διδάσκετε αυτό που επιθυμείτε στο παιδί σας;

Βέχτσαλη Ευαγγελία

Ψυχολόγος

Εθν. Αντίστασης 10, Σκύδρα

23810 82930, litveh@yahoo.gr