Ρούμπιο στην Αθήνα: Με φόντο GSI, LNG και F-35, γεωπολιτικό παζλ της Ανατολικής Μεσογείου

Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα στις 6 και 7 Οκτωβρίου δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη σταθμό στην ευρωπαϊκή περιοδεία του. Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας και ΗΠΑ πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η ενέργεια, η ασφάλεια και οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο συνδέονται ολοένα στενότερα.

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών έχει προσδιορίσει ως βασικές προτεραιότητες της επίσκεψης την αμυντική συνεργασία, την περιφερειακή και ενεργειακή ασφάλεια. Ο Ρούμπιο θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στον νέο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου, ενώ στην Αθήνα αναμένεται να συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Πίσω από την επίσημη ατζέντα βρίσκεται ένα ευρύτερο πλέγμα ζητημάτων. Ο Great Sea Interconnector, το αμερικανικό LNG, ο Κάθετος Διάδρομος, οι αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα και οι εξελίξεις στα εξοπλιστικά, με επίκεντρο και το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στα F 35, συναντώνται στον ίδιο γεωπολιτικό χάρτη.

Ο GSI στο επίκεντρο της ενεργειακής εξίσωσης

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που συνδέουν την ενέργεια με την ασφάλεια είναι ο Great Sea Interconnector, η ηλεκτρική διασύνδεση που σχεδιάζεται να συνδέσει την Ελλάδα με την Κύπρο και στη συνέχεια με το Ισραήλ.

Το έργο έχει πλέον αποκτήσει διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από μια απλή ενεργειακή υποδομή. Η διαδρομή του περνά από μια περιοχή όπου συναντώνται οι ελληνοτουρκικές διαφορές, οι διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών και ο ευρύτερος ανταγωνισμός στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το ζήτημα βρίσκεται ήδη σε υψηλή ένταση. Η Τουρκία επανέλαβε στις αρχές Οκτωβρίου ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα σε περιοχές που θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της θα πρέπει να έχει προηγούμενο συντονισμό με την Άγκυρα, ενώ η Αθήνα απαντά ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια για την υλοποίηση του έργου.

Η αντιπαράθεση αφορά άμεσα τις έρευνες και τις εργασίες που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου. Το προηγούμενο της Κάσου το καλοκαίρι του 2024 εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία είχαν αναπτυχθεί στην περιοχή ενώ το ιταλικό ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume πραγματοποιούσε εργασίες για τη διασύνδεση.

Η νέα αντιπαράθεση καθιστά τον GSI ένα από τα ζητήματα στα οποία οι αμερικανικές επιδιώξεις για ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου συναντούν τις τουρκικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.

Για την Ουάσιγκτον, η ενίσχυση των ενεργειακών διασυνδέσεων στην περιοχή συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών και ενίσχυσης των περιφερειακών υποδομών. Για την Άγκυρα, αντίθετα, το ζήτημα συνδέεται άμεσα με τις δικές της διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Κάθετος Διάδρομος και το αμερικανικό LNG

Το δεύτερο μεγάλο ενεργειακό σκέλος αφορά τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, μέσω του οποίου αμερικανικό LNG μπορεί να εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω των ελληνικών υποδομών και να κατευθύνεται προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και στη συνέχεια προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και την Ουκρανία.

Η Ελλάδα αποκτά με αυτόν τον τρόπο ρόλο ενεργειακής πύλης προς την ευρύτερη περιοχή, ενώ η Ουάσιγκτον επιδιώκει παράλληλα την ενίσχυση των αμερικανικών εξαγωγών LNG και τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Το αμερικανικό ενδιαφέρον για τον συγκεκριμένο διάδρομο έχει αναδειχθεί έντονα το τελευταίο διάστημα, μεταξύ άλλων και μέσα από δημοσιεύματα της Wall Street Journal σχετικά με τη δραστηριότητα της Αμερικανίδας πρέσβειρας στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.

Η Wall Street Journal έχει μεταδώσει ισχυρισμούς σχετικά με σχόλια που φέρεται να έκανε η Γκίλφοϊλ σε δείπνο στην Αθήνα τον Μάρτιο, τα οποία ερμηνεύτηκαν ως αναφορά σε δυνατότητα αμερικανικής επιρροής στις πολιτικές εξελίξεις της Ρουμανίας και άλλων χωρών. Η ίδια έχει αμφισβητήσει την εκδοχή του δημοσιεύματος, ενώ δεν έχει τεκμηριωθεί ότι υπήρξε αμερικανική παρέμβαση στην πτώση της ρουμανικής κυβέρνησης.

Η υπόθεση απέκτησε νέα διάσταση επειδή η δραστηριότητα της Γκίλφοϊλ συνδέθηκε στα ίδια δημοσιεύματα με την προώθηση αμερικανικού LNG και του λεγόμενου Κάθετου Διαδρόμου. Η Wall Street Journal έχει επίσης αναφερθεί στη συμμετοχή του λομπίστα Χρήστου Μαραφάτσου σε επαφές που αφορούσαν ενεργειακές συμφωνίες. Οι σχετικές αναφορές έχουν προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ, ενώ η Γκίλφοϊλ και οι συνεργάτες της αρνούνται ότι παραβιάστηκαν κανόνες ή ότι υπήρξε ανάρμοστη συμπεριφορά.

Το γεγονός ότι η υπόθεση συζητείται παράλληλα με την προώθηση του ενεργειακού διαδρόμου δείχνει πάντως πόσο στενά έχουν πλέον συνδεθεί η ενεργειακή πολιτική, η οικονομική διπλωματία και η στρατηγική της Ουάσιγκτον στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Από τη Σούδα και την Αλεξανδρούπολη στα F 35

Δίπλα στην ενέργεια βρίσκεται η άμυνα. Η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη, η αμυντική συνεργασία Ελλάδας και ΗΠΑ και συνολικά η εφαρμογή της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας αποτελούν βασικούς πυλώνες της διμερούς σχέσης.

Η αμερικανική πλευρά έχει επιβεβαιώσει ότι η αμυντική συνεργασία θα βρίσκεται στον πυρήνα του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου, μαζί με την περιφερειακή και ενεργειακή ασφάλεια.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι εξελίξεις στα εξοπλιστικά και ειδικότερα η συζήτηση για την Τουρκία και τα F 35. Η Ελλάδα έχει προχωρήσει στη δική της διαδικασία απόκτησης των αμερικανικών μαχητικών, ενώ το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα αποτελεί ένα ξεχωριστό ζήτημα για την Ουάσιγκτον.

Έτσι, η αμερικανική διπλωματία καλείται να διαχειριστεί δύο παράλληλες σχέσεις. Από τη μία βρίσκεται η εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας με την Ελλάδα και από την άλλη η διατήρηση της σχέσης με την Τουρκία, η οποία παραμένει σημαντικός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.

Οι δύο αυτές σχέσεις συναντώνται στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου ενεργειακά έργα, θαλάσσιες ζώνες και στρατιωτικές ισορροπίες αλληλοσυνδέονται.

Η απουσία της Άγκυρας από το ταξίδι του Ρούμπιο

Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που αποκτά ενδιαφέρον στο πρόγραμμα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών.

Η περιοδεία του Μάρκο Ρούμπιο από τις 5 έως τις 8 Οκτωβρίου περιλαμβάνει το Ρέικιαβικ, την Αθήνα και τη Λισαβόνα. Η Τουρκία δεν περιλαμβάνεται μέχρι στιγμής στο επίσημο πρόγραμμα.

Η απουσία της Άγκυρας από το συγκεκριμένο ταξίδι δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία. Ωστόσο, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω των θεμάτων που θα βρεθούν στο τραπέζι στην Αθήνα.

Ο Ρούμπιο θα συζητήσει με την ελληνική πλευρά ζητήματα στα οποία ο τουρκικός παράγοντας είναι παρών, από την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και τον GSI μέχρι τις ενεργειακές διασυνδέσεις και τις στρατιωτικές ισορροπίες.

Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι επιδιώκουν την αποφυγή εντάσεων μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ, ενώ παράλληλα υποστηρίζουν την περιφερειακή ενεργειακή διασύνδεση και την ανάπτυξη της αγοράς αμερικανικού LNG.

Η Αθήνα στο κέντρο ενός ευρύτερου αμερικανικού σχεδιασμού

Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας και ΗΠΑ πραγματοποιείται επομένως σε μια συγκυρία όπου τα ενεργειακά και αμυντικά ζητήματα δεν μπορούν εύκολα να εξεταστούν ξεχωριστά.

Ο GSI συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, ο Κάθετος Διάδρομος δημιουργεί μια διαφορετική ενεργειακή διαδρομή προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, ενώ οι αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές και οι εξοπλιστικές σχέσεις προσθέτουν το αμυντικό σκέλος.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα αποκτά ιδιαίτερο βάρος για την ελληνική πλευρά, καθώς η ατζέντα του Στρατηγικού Διαλόγου αγγίζει ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα των γεωπολιτικών εξελίξεων της Ανατολικής Μεσογείου.

Καλώδια, LNG, ενεργειακοί διάδρομοι, βάσεις και εξοπλισμοί συνθέτουν πλέον ένα ενιαίο στρατηγικό περιβάλλον. Και παρότι η Άγκυρα δεν βρίσκεται στο επίσημο πρόγραμμα του Ρούμπιο, οι τουρκικές θέσεις δύσκολα μπορούν να απουσιάσουν από τις συζητήσεις στην Αθήνα, ακριβώς επειδή αγγίζουν σχεδόν κάθε κρίσιμο ζήτημα που θα βρεθεί στο τραπέζι.

πηγή: indicator.gr