Συναγερμός στη Μέση Ανατολή: Ιράν, Χούθι και Ορμούζ απειλούν να ενώσουν τα μέτωπα του πολέμου

Η στρατηγική οικονομικού στραγγαλισμού του Ιράν που έχει επιλέξει ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να δημιουργεί μια απρόβλεπτη συνέπεια. Όσο περισσότερο αποδίδουν οι αμερικανικές κυρώσεις και ο αποκλεισμός, τόσο αυξάνεται η πίεση προς την Τεχεράνη να αναλάβει μεγαλύτερα ρίσκα για να αντιμετωπίσει την αμερικανική πίεση.

Αυτό είναι το βασικό παράδοξο που αναδεικνύει ανάλυση του Bloomberg. Η αμερικανική πολιτική φαίνεται να λειτουργεί ως προς την άσκηση οικονομικής πίεσης στο Ιράν, την ίδια στιγμή όμως μπορεί να ανεβάζει το επίπεδο κινδύνου σε μια σύγκρουση που οι Ηνωμένες Πολιτείες ίσως δεν είναι διατεθειμένες να πληρώσουν σε ανθρώπινες, οικονομικές και γεωπολιτικές απώλειες.

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν το Ιράν θα υποχωρήσει, αλλά πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος και πόσο βαθιά μπορεί να μεταμορφώσει την ισορροπία δυνάμεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι αναμένει η σύγκρουση να συνεχιστεί μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Μετά από αυτό το χρονικό ορόσημο, εκτιμά ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τερματιστεί γρήγορα, καθώς οι Ιρανοί δεν θα έχουν πλέον τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις εκλογές ως μοχλό πίεσης και θα μπορούσαν να εμφανιστούν πιο πρόθυμοι να συμφωνήσουν.

Πρόκειται όμως για μια αισιόδοξη εκτίμηση, καθώς οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η σύγκρουση αποκτά διαρκώς περισσότερες διαστάσεις.

Από τον «μικρό πόλεμο» στην ευρύτερη σύγκρουση

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal στις 9 Σεπτεμβρίου, ορισμένοι από τους πλέον υψηλόβαθμους συμβούλους του Αμερικανού προέδρου, οι ίδιοι που τον είχαν συμβουλεύσει τον Φεβρουάριο να μην οδηγήσει τις ΗΠΑ σε πόλεμο, του έχουν προειδοποιήσει ότι η σύγκρουση ενδέχεται να διαρκέσει περισσότερο ακόμη και από την προεδρική του θητεία.

Το ενδεχόμενο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο αρχικός στόχος μιας περιορισμένης στρατιωτικής επιχείρησης που θα οδηγούσε σε αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν φαίνεται να μετατρέπεται σε μια πολύ ευρύτερη αναμέτρηση.

Η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον στις αμερικανικές και ισραηλινές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν. Εμπλέκονται οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης, οι Χούθι στην Υεμένη, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, η Σαουδική Αραβία και οι κρίσιμες θαλάσσιες οδοί του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.

Παράλληλα, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με ακρίβεια πόσους πυραύλους και εκτοξευτές διαθέτει ακόμη το Ιράν, ποια είναι η δυνατότητά του να αναπληρώνει το οπλοστάσιό του ή αν μπορεί να προμηθευτεί επιπλέον όπλα από άλλες χώρες.

Αβεβαιότητα υπάρχει επίσης για την πορεία των ενεργειακών αγορών, την πολιτική πίεση που θα δεχθεί ο Τραμπ στο εσωτερικό των ΗΠΑ και την πιθανότητα να εκδηλωθεί νέα εσωτερική αναταραχή στο Ιράν.

Οι Φρουροί της Επανάστασης ανεβάζουν το ρίσκο

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης φαίνεται πλέον να έχουν περισσότερα περιθώρια για κλιμάκωση, γνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η Ουάσιγκτον διαθέτει τη στρατιωτική δυνατότητα να προκαλέσει τεράστιες καταστροφές στο Ιράν.

Ένα από τα μεγαλύτερα ρίσκα θα ήταν η καταστροφή αμερικανικού πολεμικού πλοίου, εξέλιξη που θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρή προσωπική και πολιτική ταπείνωση για τον Τραμπ, να προκαλέσει εκατοντάδες Αμερικανούς νεκρούς ή τραυματίες και να οδηγήσει σε πολύ σκληρότερα αμερικανικά αντίποινα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ανάλυση, το Ιράν ανέλαβε τελικά ένα μέρος αυτού του ρίσκου, εκτοξεύοντας από τις 4 Σεπτεμβρίου βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αρκετών αμερικανικών στρατιωτικών πλοίων.

Κανένα από τα πλοία δεν επλήγη, ωστόσο οι ΗΠΑ απάντησαν πλήττοντας πέντε ιρανικά πετρελαιοφόρα.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι τα όρια της αντιπαράθεσης μετακινούνται σταδιακά και ότι ενέργειες που στο παρελθόν θεωρούνταν εξαιρετικά επικίνδυνες μπορούν πλέον να εντάσσονται στο νέο επίπεδο της σύγκρουσης.

Οι Χούθι ανοίγουν το μέτωπο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η ενεργοποίηση των Χούθι στην Υεμένη.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα υπήρχε ο φόβος ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να ζητήσει από τους συμμάχους της να επιχειρήσουν τον αποκλεισμό του Στενού Μπαμπ ελ Μαντέμπ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες για το παγκόσμιο εμπόριο.

Η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος ελέγχει την κυκλοφορία προς και από την Ερυθρά Θάλασσα. Μέσω αυτής της διαδρομής μεταφέρεται περίπου το ένα μέρος των περίπου 5 εκατ. βαρελιών σαουδαραβικού αργού πετρελαίου ημερησίως που κανονικά κατευθύνονται προς τις διεθνείς αγορές, αντί να ακολουθούν τη διαδρομή μέσω του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ.

Ένας αποκλεισμός του Μπαμπ ελ Μαντέμπ θα μπορούσε επομένως να ενισχύσει δραματικά τις συνέπειες ενός ιρανικού αποκλεισμού του Ορμούζ, δημιουργώντας νέο σοκ στο παγκόσμιο εμπόριο, στις τιμές της ενέργειας και στον πληθωρισμό.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται η ανάλυση, οι Χούθι έχουν πλέον ενεργοποιήσει αυτό το στρατηγικό όπλο, με καθοδηγητική βοήθεια από τους Φρουρούς της Επανάστασης και υποσχέσεις από την Τεχεράνη για χρηματοδότηση και όπλα.

Την περασμένη εβδομάδα εκτόξευσαν πολλαπλούς πυραύλους εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, προκαλώντας τον τραυματισμό περισσότερων από 70 ανθρώπων. Παράλληλα, οι χερσαίες δυνάμεις τους κατέλαβαν την πόλη λιμάνι Μόχα στην Υεμένη και, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, αρκετά κοντινά νησιά.

Η κατάληψη της Μόχα αλλάζει τα δεδομένα

Εάν τα εδαφικά κέρδη των Χούθι παγιωθούν, η στρατηγική σημασία τους θα είναι πολύ μεγαλύτερη από μια ακόμη επιτυχία στο πεδίο των επιχειρήσεων.

Η κατάληψη της Μόχα και των γύρω περιοχών θα μπορούσε να τους επιτρέψει να εγκαταστήσουν εκτοξευτές πυραύλων και ταχύπλοα σκάφη σε απόσταση μικρότερη των 50 μιλίων από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ.

Με αυτόν τον τρόπο, οι Χούθι θα μπορούσαν να αποκτήσουν τη δυνατότητα μόνιμου ελέγχου μιας κρίσιμης θαλάσσιας αρτηρίας, σε μια εξέλιξη που θα δημιουργούσε ένα γεωπολιτικό προηγούμενο αντίστοιχο με την πίεση που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ.

Το ενδεχόμενο αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την παγκόσμια οικονομία, καθώς δύο δυνάμεις με ευρύτερο σιιτικό, ισλαμιστικό και αντιαμερικανικό προσανατολισμό θα μπορούσαν να ασκούν επιρροή σε κρίσιμες ροές πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και λιπασμάτων από τον Κόλπο.

Η Σαουδική Αραβία ζητά αμερικανική επέμβαση

Σύμφωνα με το Axios, ο ντε φάκτο ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, επικοινώνησε δύο φορές την περασμένη εβδομάδα με τον Ντόναλντ Τραμπ.

Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ζήτησε από τον Αμερικανό πρόεδρο να διατάξει αεροπορικές επιδρομές εναντίον θέσεων των Χούθι.

Η απάντηση ήταν αρνητική, καθώς ο Τραμπ εμφανίζεται απρόθυμος να ανοίξει ένα δεύτερο μεγάλο πολεμικό μέτωπο στην Υεμένη, ενώ ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η σύγκρουση με το Ιράν.

Ωστόσο, η εξέλιξη γύρω από τη Μόχα μπορεί να περιορίζει πλέον τα περιθώρια επιλογών της Ουάσιγκτον.

Ο έλεγχος του Μπαμπ ελ Μαντέμπ από τους Χούθι θα συνέδεε ουσιαστικά τα δύο μέτωπα, το ιρανικό και το υεμενίτικο, δημιουργώντας ένα ενιαίο τόξο πίεσης γύρω από τις κρίσιμες θαλάσσιες διαδρομές της περιοχής.

Παράλληλα, το περασμένο Σαββατοκύριακο μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εκτοξεύθηκαν από το Ιράκ, πιθανότατα από σιιτική φιλοϊρανική πολιτοφυλακή, έπληξαν τον αγωγό Ανατολής Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Η λειτουργία του αγωγού διακόπηκε, προκαλώντας νέα άνοδο στις τιμές του αργού πετρελαίου.

Η δύσκολη επιλογή του Ριάντ

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια εξαιρετικά δύσκολη στρατηγική επιλογή.

Η μία επιλογή είναι να αντιμετωπίσει στρατιωτικά τους Χούθι, κάτι που θα απαιτούσε πιθανότατα την ενεργό συμμετοχή των ΗΠΑ ή κάποιας άλλης στρατιωτικής δύναμης.

Η δεύτερη είναι η αναζήτηση συμφωνίας με τους Χούθι. Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε όμως να απαιτήσει παράλληλη αποκλιμάκωση στις σχέσεις του Ριάντ με την Τεχεράνη και να οδηγήσει σε σημαντικές αλλαγές στην ισορροπία ισχύος στον Κόλπο και στην Αραβική Χερσόνησο.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η στρατηγική του Τραμπ μπορεί να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη συνέπεια. Η προσπάθεια να περιοριστεί το κόστος μιας ευρύτερης σύγκρουσης μπορεί να μεταφέρει το βάρος σε περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ και να τους οδηγήσει σε επιλογές που αλλάζουν την ισορροπία δυνάμεων.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επιστρέφει στο προσκήνιο

Παρά την επικέντρωση στις εξελίξεις γύρω από το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της σύγκρουσης.

Ανάλυση δορυφορικών εικόνων που δημοσιοποιήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου από το Center for Security and International Studies, δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον, κατέγραψε «σαφή έξαρση» των κατασκευαστικών εργασιών γύρω από το Όρος Πίκαξ.

Πρόκειται για πυρηνική εγκατάσταση που κατασκευάζουν οι Ιρανοί κοντά στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στη Νατάνζ. Σύμφωνα με την ανάλυση, η δραστηριότητα στην περιοχή είναι μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη χρονική περίοδο στο παρελθόν.

Την ίδια ημέρα, η πυρηνική εποπτική αρχή του ΟΗΕ ψήφισε την παραπομπή του Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σχετική συνθήκη. Πρόκειται για εξέλιξη που σημειώνεται για πρώτη φορά εδώ και περίπου 20 χρόνια.

Οι εξελίξεις δεν δείχνουν γρήγορο τέλος του πολέμου

Το σύνολο των εξελίξεων δεν παραπέμπει σε μια σύντομη σύγκρουση ή σε άμεση διάθεση συμβιβασμού από την πλευρά της Τεχεράνης.

Ο εκπρόσωπος των Φρουρών της Επανάστασης, ταξίαρχος Χοσεΐν Μοχεμπί, επανέλαβε την περασμένη εβδομάδα τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του Ιράν για την επίτευξη ειρήνης και δήλωσε ότι η χώρα θα διευρύνει τη ζώνη των επιθέσεών της εναντίον της «μη εξουσιοδοτημένης» ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Οι εξελίξεις αυτές θα ήταν δύσκολο να θεωρηθούν πιθανές πριν από την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν με στόχο την αλλαγή καθεστώτος.

Όμως η δυναμική της σύγκρουσης φαίνεται να έχει αλλάξει.

Όπως ανέφερε την περασμένη εβδομάδα σε διαδικτυακή ενημέρωση ο Γκρέγκορι Τζόνσεν, μη μόνιμος ερευνητής στο Arab Gulf States Institute, το παράδειγμα του Ιράν στο Ορμούζ έχει δώσει στους Χούθι μια νέα στρατηγική κατεύθυνση στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν έσοδα και πολιτικούς και στρατιωτικούς μοχλούς πίεσης.

Την ίδια στιγμή, η ιρανική ηγεσία φαίνεται να βλέπει μια νέα ευκαιρία για την προώθηση του βασικού στρατηγικού της στόχου, που είναι ο περιορισμός και τελικά ο τερματισμός της αμερικανικής κυριαρχίας και στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ έχει λόγους να θέλει να αποφύγει έναν ακόμη πόλεμο χωρίς τέλος, αυτή τη φορά στην Υεμένη. Ωστόσο, η απόφαση να μην εμπλακούν άμεσα οι ΗΠΑ εναντίον των Χούθι μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ πιο σημαντική από μια απλή επιλογή αποφυγής ενός δεύτερου μετώπου.

Εάν οι Χούθι καταφέρουν να παγιώσουν τον έλεγχο γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και το Ιράν συνεχίσει να ασκεί πίεση στο Ορμούζ, η Μέση Ανατολή θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

Το πραγματικό στοίχημα για τον Τραμπ δεν είναι πλέον μόνο η έκβαση της αναμέτρησης με το Ιράν. Είναι το αν η σύγκρουση θα οδηγήσει σε μια νέα αρχιτεκτονική ισχύος στη Μέση Ανατολή, με περισσότερα κράτη και ένοπλες οργανώσεις να αποκτούν τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις παγκόσμιες ενεργειακές και εμπορικές ροές.

Και αυτό είναι ένα ενδεχόμενο που μπορεί να αποδειχθεί πολύ δυσκολότερο να ελεγχθεί από όσο αρχικά υπολόγιζε η Ουάσιγκτον.

πηγή: indicator.gr