Τι κάνουν οι ψυχικά δυνατοί γονείς

Αν και στη λαϊκή συνείδηση υπήρχε σχεδόν πάντα η έννοια της ψυχικής δύναμης και αντοχής, τις τελευταίες περίπου δύο δεκαετίες, οι έρευνες ξεκίνησαν να ασχολούνται με αυτό που αποκαλείται «ψυχική ανθεκτικότητα». Άλλωστε, η ψυχολογία παραδοσιακά έστρεφε το ενδιαφέρον της στις διαγνώσεις και τις ανθρώπινες αδυναμίες. Η ανάδειξη της «θετικής ψυχολογίας» έστρεψε το ενδιαφέρον στη μελέτη των ανθρώπινων δυνάμεων, δηλαδή στα δυνατά σημεία που σχετίζονται με την ανθρώπινη ψυχική υπόσταση. Το βασικό ερώτημα που απασχόλησε τους ερευνητές ήταν πώς συμπεριφέρονται οι ψυχικά ανθεκτικοί  και δυνατοί άνθρωποι σε καταστάσεις κρίσεως. Ένας τέτοιος τομέας έρευνας εστιάστηκε στη συμπεριφορά των γονέων.

Οι ψυχικά δυνατοί  γονείς αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση για τα παιδιά τους, ενισχύοντας σε αυτά  τη συναισθηματική δύναμη και την ψυχική ανθεκτικότητα. Οι περισσότεροι γονείς κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν ανά πάσα στιγμή, έχοντας στη διάθεσή τους τη γνώση, την εμπειρία και τις διαθέσιμες πηγές υποστήριξης του περιβάλλοντός τους. Συνήθως όμως, συλλέγουν αυτό που εκείνοι έμαθαν στη δική τους παιδική ηλικία και το διδάσκουν αντίστοιχα και στα δικά τους παιδιά. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι κοινότυπη η φράση «δεν θα γίνω σαν τη μητέρα μου», παρόλ’ αυτά ανακαλύπτουμε ότι συμπεριφερόμαστε με παρόμοιο τρόπο στα παιδιά μας. Έτσι, είναι πιθανό να επαναλάβουμε «δυσλειτουργικά διαγενεαλογικά μοτίβα» επειδή απλώς αυτό είναι που γνωρίζουμε να κάνουμε. Για τον λόγο αυτό είναι χρήσιμο να αναφέρουμε τι κάνουν  και τι όχι, οι ψυχικά δυνατοί  γονείς.

Δεν παραβλέπουν, δεν αρνούνται, δεν υπεκφεύγουν τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών τους. Οι ψυχικά ενδυναμωμένοι γονείς γνωρίζουν ακριβώς ποια είναι η σημασία του να διδάξουν στα παιδιά τους ένα «λεξιλόγιο συναισθημάτων». Κατανοούν ότι η αναγνώριση και η επικύρωση των συναισθημάτων του παιδιού είναι ζωτικής σημασίας. Αντανακλούν τα συναισθήματα των παιδιών προκειμένου να δείξουν ότι τα έχουν κατανοήσει (π.χ. «νιώθεις λυπημένος», «σε θύμωσε αυτό που έγινε»), ενώ ταυτόχρονα δείχνουν στα παιδιά τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες προκειμένου να μπορούν εκείνα να αντέχουν τη συναισθηματική δυσφορία και να είναι σε θέση να ρυθμίζουν τα συναισθήματα τους.  Επιπλέον, αντιλαμβάνονται ότι το παιδί τους δεν είναι «θύμα» των συναισθημάτων του  και ότι αυτό που έχει σημασία είναι μέσα από αυτή την έκφραση και το βίωμα, να μπορέσει  να ανακουφίσει αυτά που νιώθει. Τέλος, κατανοούν ότι όταν συστηματικά δεν σχετίζονται με τα συναισθήματα του παιδιού τους, τότε υπάρχει πιθανότητα να το βλάψουν ψυχολογικά και να το οδηγήσουν σε συναισθηματικά εμπόδια που θα ενταθούν στην εφηβεία.

Δεν ενστερνίζονται την άποψη ότι τα λάθη απαγορεύονται. Αντιθέτως, πιστεύουν ότι τα λάθη και η αποτυχία είναι μέρος της επιτυχίας. Προκειμένου δηλαδή να πετύχει κάποιος κάτι ή να μάθει μία δεξιότητα, είναι μία αναπτυξιακή διαδικασία που εξελίσσεται στο πέρασμα του χρόνου. Όπως ακριβώς αναμένουμε από ένα παιδί να σκοντάψει ή να πέσει, καθώς θα μαθαίνει να περπατάει όλο και πιο αποτελεσματικά. Τα λάθη δηλαδή είναι μέρος της διαδικασίας της μάθησης. Μία τέτοια γονεϊκή στάση  ενισχύει στα παιδιά την αυτό-αποτελεσματικότητα και λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στην τελειοθηρία.

Δεν αγνοούν τα όρια μεταξύ γονέα-παιδιού. Οι ψυχικά δυνατοί γονείς δεν δειλιάζουν να βάλουν όρια όταν τα παιδιά τους είναι αναστατωμένα. Κατανοούν ότι κάποιες φορές τα παιδιά τους δεν θα τους συμπαθούν ιδιαιτέρως. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά μπορεί να είναι θυμωμένα ή αναστατωμένα όταν εφαρμόζονται όρια για το καλό τους. Οι γονείς αυτοί, αντιλαμβάνονται ότι τα όρια, η συνέπεια, η ρουτίνα και η τάξη προωθούν την ψυχολογική ασφάλεια στα παιδιά.

Δεν αγνοούν τη σημασία που έχει το να δώσουν στα παιδιά πληροφορίες για τις σχέσεις. Διδάσκουν στα παιδιά τους πώς να αλληλεπιδρούν και πώς να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες γύρω από τις σχέσεις των ανθρώπων, όπως για παράδειγμα οι φιλικές  και οι συντροφικές σχέσεις. Δείχνουν  με το παράδειγμα τους τις απαραίτητες διαπροσωπικές δεξιότητες που χρειάζονται στη διαμόρφωση των πετυχημένων σχέσεων (π.χ. ευελιξία, ενσυναίσθηση, υγιής εξάρτηση κλπ)

Δεν υποτιμούν τη σημασία της συναισθηματικής και ψυχολογικής ασφάλειας. Οι γονείς αυτοί, δίνουν την ίδια σημασία  τόσο στη συναισθηματική/ ψυχολογική ασφάλεια των παιδιών τους, όσο και στη σωματική. Οι συχνοί καβγάδες, η συναισθηματική βία, η κατάχρηση ουσιών και η μη φροντίδα των ψυχικών δυσκολιών που μπορεί να αντιμετωπίζουν οι γονείς, μπορεί να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες στα παιδιά.

Δεν προσδοκούν ότι τα παιδιά τους θα ακολουθήσουν τα δικά τους όνειρα για εκείνα. Αποδέχονται τα παιδιά τους ως μοναδικά άτομα που γεννήθηκαν για να συμβάλλουν με τον δικό τους τρόπο μέσα από τα μοναδικά τους ταλέντα και χαρίσματα. Δεν ζουν μέσα από τη ζωή των παιδιών τους, ούτε επιβάλουν σε εκείνα τη δική τους ατζέντα αγνοώντας τα ενδιαφέροντα και τις ανησυχίες του ίδιου του παιδιού.

Δεν τα κάνουν όλα για εκείνα. Δεν λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας από επώδυνες εμπειρίες και βοηθούν τα παιδιά τους να αναπτύξουν την αυτονομία τους και όχι την εξάρτηση από τους γονείς. Ξέρουν ότι τα παιδιά πρέπει να μάθουν πώς να ανέχονται δυσάρεστες καταστάσεις μόνα τους, μιας και το να τα «σώσουν» από κάτι άβολο σχετίζεται περισσότερο με τη δυσανεξία του ίδιου του γονέα παρά με το παιδί. Βοηθούν δηλαδή το παιδί να μάθει να ελίσσεται και να βρίσκει το δρόμο του μέσα σε δύσκολες καταστάσεις προκειμένου να μάθει να είναι αυτόνομο.

Αυτό που τελικά αναδείχθηκε ως σημαντικός παράγοντας μέσα από τα ερευνητικά δεδομένα, είναι το γεγονός ότι οι ψυχικά ενδυναμωμένοι γονείς αναγνωρίζουν ότι το να διδάσκουν, να καθοδηγούν και να εμψυχώνουν τα παιδιά τους είναι κάτι που έχουν τη δυνατότητα να πράξουν δίνοντας και σε εκείνα τα αντίστοιχα εργαλεία προκειμένου να ευδοκιμήσουν μεγαλώνοντας.

Βέχτσαλη Ευαγγελία

Ψυχολόγος

Εθν. Αντίστασης 10, Σκύδρα

23810 82930