Τι σημαίνει η παρέμβαση Ερντογάν για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή – Η δύσκολη θέση της Τουρκίας

Κείμενο: Αλεξία Τασούλη

Η παρέμβαση του Ταγίπ Ερντογάν για τις εξελίξεις στο Ιράν δείχνει και τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεται η Τουρκία, όχι μόνο από την επίθεση που δέχτηκε δύο φορές από το Ιράν, αλλά επειδή και διπλωματικά εξακολουθεί να βρίσκεται σε δύσκολη θέση.

«Αυτός ο πόλεμος πρέπει να σταματήσει πριν πάρει διαστάσεις και τυλιχθεί ολοκληρωτικά η περιοχή στις φλόγες», είπε χαρακτηριστικά, προειδοποιώντας ότι, αν συνεχιστεί, «θα υπάρξουν περισσότερες απώλειες σε ζωές και περιουσίες και το κόστος για την παγκόσμια οικονομία θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο». Αρχικά, ο Ντόναλντ Τραμπ μας έδειξε ότι βλέπει την Τουρκία να κατέχει κρίσιμη θέση. Οι Αμερικανοί υπολόγιζαν ότι μια περιφερειακή αρχιτεκτονική θα μπορούσε να οικοδομηθεί είτε γύρω από έναν άξονα Ισραήλ – Τουρκίας – Σαουδικής Αραβίας είτε γύρω από μια ευθυγράμμιση Ισραήλ – Σαουδικής Αραβίας – Αιγύπτου.

Όμως, υπό το φως των εξελίξεων, φαίνεται ότι η στρατηγική των Αμερικανών αποσκοπεί στην αποδυνάμωση των δυνάμεων αντίστασης της περιοχής και των πολιτικών δυνάμεων που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν. Και είναι ικανοποιημένοι από τα μέχρι τώρα αποτελέσματα, αφού η Χαμάς έχει αποδυναμωθεί σοβαρά και υπάρχει πίεση στον Λίβανο για να περιοριστούν οι στρατιωτικές δυνατότητες της Χεζμπολάχ. Η κυβέρνηση του Άσαντ έχει πέσει στη Συρία. Στο Ιράκ, έχουν γίνει προσπάθειες να εμποδιστεί η επιστροφή του Νούρι αλ-Μαλίκι στη θέση του πρωθυπουργού.

Από το 1991, οι στρατιωτικές και πολιτικές παρεμβάσεις των ΗΠΑ στη Δυτική Ασία έχουν επανειλημμένα προκαλέσει αρνητικές πολιτικές και οικονομικές συνέπειες για την Τουρκία. Ένας παρατεταμένος πόλεμος με το Ιράν θα ενίσχυε δραματικά αυτές τις συνέπειες. Παρά τη δύσκολη θέση, η τουρκική κυβέρνηση τελικά ευθυγραμμίστηκε με την Ουάσινγκτον τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία. Η υποστήριξη της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ άφησε την Τουρκία με έναν νέο γείτονα: την αυτόνομη κουρδική περιοχή υπό την ηγεσία του Μασούντ Μπαρζανί.

Η στήριξη της πολιτικής των ΗΠΑ στη Συρία δημιούργησε ένα ακόμα σύνολο συνεπειών. Η Τουρκία αντιμετώπισε μια τεράστια εισροή προσφύγων και την εμφάνιση κουρδικών αυτόνομων δομών κατά μήκος των νότιων συνόρων της.

Η συριακή σύγκρουση δημιούργησε επίσης μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα. Μέσω της εμπλοκής της εκεί, η Τουρκία έγινε ουσιαστικά de facto γείτονας του Ισραήλ. Αν και η Άγκυρα παρουσιάζει τον εαυτό της ως έναν από τους νικητές στη Συρία, η χώρα κινείται σταδιακά προς μια δομή που μοιάζει με αμερικανοϊσραηλινή εντολή. Επί χρόνια, η Ουάσινγκτον προωθούσε μια μετα-Άσαντ Συρία ως το κλειδί για την αποκατάσταση της συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Τόσο στην Άγκυρα όσο και στο Τελ Αβίβ υπήρχαν εκείνοι που έβλεπαν ένα τέτοιο σενάριο ως ευκαιρία για να μοιραστεί η επιρροή στη Συρία μεταξύ των δύο κρατών.

Από την οπτική της Ουάσινγκτον, μια τέτοια συνεργασία θα βοηθούσε επίσης στην εδραίωση της ευρύτερης περιφερειακής τάξης που βασίζεται στην ισραηλινή κυριαρχία. Το προτεινόμενο πλαίσιο εκτεινόταν σε ένα ευρύ γεωγραφικό τόξο από την Κασπία Θάλασσα έως τη Μεσόγειο και τον Περσικό Κόλπο. Ο Ερντογάν, λόγω των τεταμένων σχέσεων με τον Νετανιάχου, αντιδρούσε και έτσι ανέλαβε δράση ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Άγκυρα και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, που υπαινίχθηκε επανειλημμένα αυτό το όραμα, δηλώνοντας ότι η Τουρκία και το Ισραήλ θα συνεργαστούν σύντομα σε ολόκληρη την περιοχή από την Κασπία μέχρι τη Μεσόγειο. Στον πυρήνα της στρατηγικής βρισκόταν ένας σαφής στόχος: η δημιουργία ενός μετώπου Τουρκίας-Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Μια τέτοια συμμαχία θα περιλάμβανε όχι μόνο τη Συρία του Άσαντ, αλλά και αραβικά κράτη και κουρδικές δυνάμεις στο βόρειο Ιράκ. Ακόμα και η πρόσφατη εσωτερική πολιτική πρωτοβουλία της Τουρκίας, που προωθείται με το σύνθημα μιας τουρκο-κουρδο-αραβικής συμμαχίας, ευθυγραμμίζεται στενά με τη ευρύτερη στρατηγική της Ουάσινγκτον. Η Τουρκία δεν ευθυγραμμίστηκε αμέσως με την Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ. Κατά την πρώτη εβδομάδα της σύγκρουσης, η Άγκυρα ακολούθησε μια προσεκτική πολιτική ισορροπίας. Επέκρινε την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν, ενώ ταυτόχρονα αντιτάχθηκε στις ιρανικές απειλές κατά των κρατών του Κόλπου.

Ακόμα και πριν αρχίσει η επιχείρηση, μια φωτογραφία που δημοσίευσε ο Λευκός Οίκος, στην οποία ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, συναντά τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, περιλάμβανε στο φόντο έναν χάρτη που έδειχνε τις βάσεις που οι ΗΠΑ σκόπευαν να χρησιμοποιήσουν για την επιχείρηση. Οι τουρκικές βάσεις απουσίαζαν εμφανώς.

Την πρώτη εβδομάδα του πολέμου, η Άγκυρα κράτησε αρνητική στάση εμπράκτως. Ούτε άνοιξε τον εναέριο χώρο της ούτε επέτρεψε τη χρήση στρατιωτικών βάσεων στο έδαφός της για επιθέσεις εναντίον του Ιράν. Το Ιράν, την ίδια στιγμή, επέμενε ότι δεν είχε στοχεύσει την Τουρκία στις επιθέσεις του. Τα ραντάρ του ΝΑΤΟ είχαν καταγράψει εκτόξευση και αναχαιτιστικοί πύραυλοι του ΝΑΤΟ είχαν εκτοξευθεί. Όταν η επίθεση επιβεβαιώθηκε ότι ήταν από το Ιράν, ο Ερντογάν κατάλαβε ότι πρέπει να κάνει δηλώσεις σαν τη χθεσινή. Διαφορετικά, μπορεί να γίνει ο επόμενος στόχος των Αμερικανών.

newsbeast.gr