Τζορτζ Κάλαρης: Ο Ελληνοαμερικανός αρχικατάσκοπος της CIA, οι 40.000 μυστικοί φάκελοι και ο πόλεμος με την KGB

Ο Τζορτζ Κάλαρης έφτασε στο Λάνγκλεϊ εκείνο το πρωινό με τέσσερα πακέτα τσιγάρα στην τσάντα του. Ως μανιώδης καπνιστής και ξέροντας ότι η δουλειά του στη CIA μπορεί να τον κρατούσε ακόμη και μια ολόκληρη μέρα στο γραφείο, δεν ήθελε ποτέ να ξεμείνει από τσιγάρα.

Τον Ιούνιο του 1979 ήταν πλέον 59 ετών, επικεφαλής του τμήματος αντικατασκοπείας για την ΕΣΣΔ και το ανατολικό μπλοκ, ένας μπαρουτοκαπνισμένος πράκτορας που είχε δράσει από την Ελλάδα μέχρι το Λάος, την Ινδονησία, τις Φιλιππίνες, το Βιετνάμ και τη Βραζιλία.

Εκείνη την περίοδο διοικούσε τον τομέα με τη μεγαλύτερη προτεραιότητα για τη CIA στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και μόνο αυτός μαζί με τον διοικητή της υπηρεσίας και δυο-τρεις ανθρώπους γνώριζαν το όνομα Αντόλφ Τολκάτσεφ.

Ολοι οι άλλοι εμπλεκόμενοι ήξεραν το κωδικό όνομα CKSPHERE, με το οποίο είχε «βαπτίσει» τον Τολκάτσεφ ο σταθμός της CIA στη Μόσχα.

Ο Κάλαρης είχε δώσει το ok για τη στρατολόγηση του συγκεκριμένου Ρώσου μηχανικού, σε μια επιχείρηση που εξελίχθηκε μέσα στην καρδιά της σοβιετικής πρωτεύουσας.

Η επιλογή του Τολκάτσεφ αποδείχτηκε «λίρα εκατό» από τις αρχές του 1979 μέχρι το 1984, αφού προμήθευσε απίστευτο όγκο άκρως απόρρητων εγγράφων τους Αμερικανούς.

Ηταν η τελευταία μεγάλη επιτυχία του Ελληνα μετανάστη δεύτερης γενιάς που άφησε τη δικηγορία για να βυθιστεί στον σκοτεινό κόσμο των μυστικών υπηρεσιών και της κατασκοπείας.

Τζορτζ Κάλαρης: Ο Ελληνοαμερικανός αρχικατάσκοπος της CIA, οι 40.000 μυστικοί φάκελοι και ο πόλεμος με την KGB

Ο πολυτιμότερος κατάσκοπος των ΗΠΑ στη Σοβιετική Ενωση, Αντόλφ Τολκάτσεφ

Κλείσιμο

Το υλικό

Στις 25 Ιουνίου του 1979 ο Κάλαρης βρήκε στο γραφείο του στο Λάνγκλεϊ μεταφρασμένες τις σημειώσεις του Τολκάτσεφ που είχε δώσει στον Αμερικανό πράκτορα Τζον Γκίλσερ, ο οποίος ήταν ο χειριστής του στη Μόσχα.

Στο βιβλίο του Ντέιβιντ Χόφμαν «Ο κατάσκοπος του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων», το οποίο περιγράφει αναλυτικά την ιστορία του Τολκάτσεφ, δεν λείπουν οι εκτενείς αναφορές στον Ελληνα πράκτορα.

Οταν διάβασε πολύ προσεχτικά τον «θησαυρό» που τους είχε στείλει ο Ρώσος, «αμέσως ο Κάλαρης έγραψε ένα σημείωμα στον Τέρνερ, τον διευθυντή της CIA, και στους δύο αναπληρωτές διευθυντές, περιγράφοντας τη συνάντηση του Γκίλσερ στη Μόσχα, την παράδοση των σημειώσεων και τις κασέτες με τα δέκα χρησιμοποιημένα φωτογραφικά φιλμ».

Ακολούθως σημείωσε ότι «οι πληροφορίες του CKSPHERE εξακολουθούν να αποτιμώνται στον ύψιστο βαθμό» και στο φύλλο αναζήτησης εγγράφων ζητούσε η σημείωσή του «να παραμείνει εκτός του συνηθισμένου συστήματος ταξινόμησης. Οσο λιγότερα άτομα την έβλεπαν τόσο το καλύτερο».

Τους επόμενους μήνες ο Κάλαρης, που φημιζόταν ότι ήταν «σφίγγα» σε ό,τι αφορούσε τον τομέα του, ακόμη και σε συναδέλφους μέσα στη CIA, έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του για να στηρίξει τον πιο πολύτιμο πράκτορα που είχε αποκτήσει η Αμερική μέσα στην καρδιά της ΕΣΣΔ.

Οταν ο Τολκάτσεφ ζήτησε χρήματα -έκανε λόγο για κάποια εκατομμύρια δολάρια-, ο Τζορτζ Κάλαρης έγραψε ένα memo προς τον διοικητή σχετικά με την ανάγκη να επιλύσουν το πρόβλημα με τα «έξι μηδενικά».

«Οπως γνωρίζετε», έλεγε, «έχω αναμιχθεί σε αυτή την επιχείρηση από την αρχή. Πότε δεν είχαμε μια παρόμοια περίπτωση στον ΝΑ τομέα» και συνέχιζε περιγράφοντας τον Τολκάτσεφ ως «έναν ώριμο άνδρα με χαμηλό προφίλ» σε σχέση με άλλους πράκτορες με τους οποίους είχε συνεργαστεί η CIA.

«Εξακολουθούμε να μην είμαστε σίγουροι για το τι παρακίνησε τον CKSPHERE να μας αναζητήσει και να εργαστεί για μας», επισημαίνει στο ίδιο memo o Ελληνας πράκτορας που εφιστά την προσοχή του τμήματος επειδή ο Τολκάτσεφ, σύμφωνα με τις ενδείξεις, πρόδιδε για λόγους εκδίκησης και «οι πιθανότητες να εξαπατηθούμε είναι μεγάλες».

Ο Κάλαρης χειρίστηκε αποκλειστικά το οικονομικό ζήτημα του Ρώσου μηχανικού προτείνοντας αρχικά να του δοθούν 300.000 ρούβλια ως ένδειξη καλής πίστης από τη CIA, ενώ έριξε στο τραπέζι και την πιθανότητα φυγάδευσής του με τη βοήθεια της CIA.

Κι αυτό γιατί ο Ρώσος μηχανικός παρέδωσε χιλιάδες άκρως απόρρητα έγγραφα για τα ρωσικά ραντάρ εδάφους-αέρος, σχέδια διαφόρων αντιαεροπορικών πυραύλων και μηχανικών μερών των νέων πολεμικών αεροσκαφών που ετοίμαζαν οι Ρώσοι.

Ηταν τέτοια η εμμονή του, που έδωσε στους Αμερικανούς ακόμη και τις τοποθεσίες των εγκαταστάσεων για τα ραντάρ εδάφους και τα αεροδρόμια που στάθμευαν τα ιπτάμενα ραντάρ. Ο Κάλαρης με τη βοήθεια του σταθμού της Μόσχας είχε στρατολογήσει τον καλύτερο κατάσκοπο που θα μπορούσαν να έχουν οι ΗΠΑ μέσα στα άδυτα της αχανούς Σοβιετικής Ενωσης.

Τον άφησε ενεργό το 1980 όταν συνταξιοδοτήθηκε μετά από 28 χρόνια θητείας στη CIA, σε μια διαδρομή που τον οδήγησε ψηλά στην ιεραρχία και σε μια ειδική αποστολή που λίγοι θα τολμούσαν να αναλάβουν.

Τζορτζ Κάλαρης: Ο Ελληνοαμερικανός αρχικατάσκοπος της CIA, οι 40.000 μυστικοί φάκελοι και ο πόλεμος με την KGB

Ο Τζορτζ Κάλαρης ποζάρει με τσιγάρο στο χέρι

Ο διορισμός

Σε μια από τις τρεις ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Τζορτζ Κάλαρη που υπάρχουν, είναι δύσκολο να πειστείς ότι ο κύριος με τα λευκά μαλλιά και τα γυαλιά ηλίου που ποζάρει με ένα ελαφρύ μειδίαμα ήταν ο επικεφαλής αντικατασκοπείας της CIA.

Η ιστορία της ζωής του, κυρίως τα κεφάλαια που αφορούν την πολυσχιδή δράση του στη CIA, παραπέμπει στην εξαιρετική ταινία «Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι».

Σε αυτήν ένας έμπειρος πράκτορας των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών προσπαθεί να ανακαλύψει έναν προδότη ανάμεσα σε τέσσερα υψηλόβαθμα στελέχη της MI6.

Στην πραγματική ζωή των αληθινών κατασκόπων ο Κάλαρης υπηρετούσε ως σταθμάρχης στον σταθμό της CIA στην Μπραζίλια της Βραζιλίας όταν του τηλεφώνησε ο διευθυντής της υπηρεσίας.

Το τηλεφώνημα του Κόλμπι ήταν τόσο σημαντικό που έγινε την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1974 και ο Κάλαρης έμαθε ότι διορίστηκε επικεφαλής στο τμήμα αντικατασκοπείας.

Ταυτόχρονα με τον διορισμό κλήθηκε να βάλει ένα τέλος στο παρανοϊκό κυνήγι πρακτόρων που είχε εξαπολύσει για χρόνια ο προκάτοχός του στο τμήμα αντικατασκοπείας, Τζέιμς Ανγκλετον, προκαλώντας ανυπολόγιστη ζημιά στην υπηρεσία.

Η εμμονή του ότι η KGB είχε καταφέρει να «φυτέψει» πράκτορες ακόμη και μέσα στα κεντρικά της CIA, είχε σαν αποτέλεσμα ένα κυνήγι που κόστισε πολλά και προκάλεσε ένα χάος στην υπηρεσία.

Ανθρωποι κατηγορήθηκαν άδικα, ενώ στρατολογημένοι πράκτορες και πληροφοριοδότες της υπηρεσίας σε διάφορες χώρες διασύρθηκαν ως προδότες και φυλακίστηκαν χωρίς να περάσουν από δίκη.

Ο Γιώργος ή George όπως τον φώναζαν στην Αμερική ανέλαβε μετά την εντολή του νεοδιορισμένου τότε διευθυντή της CIA, Ουίλιαμ Κόλμπι, να συμμαζέψει την κατάσταση και αποδείχτηκε το πιο κατάλληλο στέλεχος.

Τα χρόνια στην Αθήνα

Στο Μπίλινγκς της Μοντάνα ακούστηκε για πρώτη φορά το κλάμα του Τζορτζ Κάλαρη το 1922 και μέχρι τα 12 χρόνια του ήταν ένα συνηθισμένο παιδί.

Σε εκείνη την ηλικία η μητέρα του αποφάσισε να επιστρέψει στην Ελλάδα, αφήνοντας προσωρινά τον εστιάτορα πατέρα του γιου της πίσω. Ετσι ο Τζορτζ ανδρώνεται ουσιαστικά στην Αθήνα.

Στην ελληνική πρωτεύουσα ξεκινάει τις σπουδές του στη Νομική Αθηνών κατά τη διάρκεια της Κατοχής, τις οποίες θα τελειώσει στο Πανεπιστήμιο της Μοντάνα.

Η δουλειά του ως δικηγόρος δεν τον ενθουσίαζε κι έτσι όταν ο διαβόητος Τζορτζ Ιωαννίδης με τον οποίο ήταν μπατζανάκηδες τον ρωτάει αν θα τον ενδιέφερε μια καριέρα στη CIA, στην οποία αυτός ήδη είχε ενταχθεί, ο Κάλαρης λέει ναι.

Γίνεται δεκτός το 1952 ως άλλος ένας εκλεκτός του Τομ Καραμεσίνη και μετά την εκπαίδευση παίρνει την πρώτη του μετάθεση στον σταθμό της Αθήνας.

Εμεινε για κάποια χρόνια στην ελληνική πρωτεύουσα, κάνοντας πολύ καλή δουλειά ως επιχειρησιακός πράκτορας στον σταθμό της CIA και ακολούθησαν τη δεκαετία του ’60 μεταθέσεις σε χώρες όπως η Ινδονησία, οι Φιλιππίνες και το Λάος, ενώ βρέθηκε και μέσα στην κόλαση του πολέμου στο Βιετνάμ.

H προαγωγή του σε σταθμάρχη δεν άλλαξε πολλά πράγματα στην κατασκοπευτική δράση του Κάλαρη, ο οποίος στήνει στην Ινδοκίνα μια παράτολμη μεν, απόλυτα επιτυχημένη δε επιχείρηση.

Κατορθώνει να πάρει στα χέρια του μια κεφαλή και τα πλήρη σχέδια του SA-2 ενός καινούριου ρωσικού αντιαεροπορικού πυραύλου καθώς και το εγχειρίδιο λειτουργίας του, κάτι που έσωσε τις ζωές χιλιάδων Αμερικανών πιλότων.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’70 θεωρείται μαζί με τον κολλητό και μπατζανάκη του Τζορτζ Ιωαννίδη ένας από τους καλύτερους αξιωματούχους της CIA και όταν ο Ουίλιαμ Κόλμπι αναλαμβάνει διευθυντής, έρχεται η ώρα για τη μεγαλύτερη πρόκληση στην καριέρα του.

Τζορτζ Κάλαρης: Ο Ελληνοαμερικανός αρχικατάσκοπος της CIA, οι 40.000 μυστικοί φάκελοι και ο πόλεμος με την KGB

O διευθυντής της CIA, Ουίλιαμ Κόλμπι, τον Ιούνιο του 1976

Ο πόλεμος με τον Ανγκλετον

Ο Κάλαρης γνωριζόταν πολύ καλά με τον νέο διευθυντή της υπηρεσίας, αφού είχε υπηρετήσει υπό τις διαταγές του όταν ο Κόλμπι ήταν διευθυντής επιχειρήσεων για τον τομέα της Νοτιοανατολικής Ασίας και οι δυο τους είχαν άψογη συνεργασία.

Το πολύ σοβαρό πρόβλημα του νέου διευθυντή ακούει στο όνομα Τζέιμς Ανγκλετον, διευθυντής του κλάδου αντικατασκοπείας στη CIA και εμμονικός στο κυνήγι πρακτόρων της KGB.

Ενα κυνήγι που εξελίχθηκε σε ένα πογκρόμ διώξεων και παρακολουθήσεων εκατοντάδων ανθρώπων, το οποίο άνοιξε έναν εσωτερικό πόλεμο στην υπηρεσία.

Η φιλοσοφία του Κόλμπι είναι τελείως διαφορετική από αυτή του Ανγκλετον. Πιστεύει ότι η CIA πρέπει πρωτίστως να συγκεντρώνει πληροφορίες για τον πρόεδρο των ΗΠΑ και την πολιτική ηγεσία και όχι να προσπαθεί να αποδυναμώσει ή να διαλύσει την KGB.

Οταν στις 17 Δεκεμβρίου του 1974 καλεί τον Ανγκλετον και του ζητάει να παραιτηθεί από τη θέση του, αλλά να συνεχίσει να εργάζεται ως ειδικός σύμβουλος στη CIA, ο τελευταίος αρνείται. Την επόμενη μέρα η μοίρα του Ανγκλετον στην υπηρεσία σφραγίζεται από ένα τηλεφώνημα του δημοσιογράφου Σέιμουρ Χερς των «New York Times» στον Κόλμπι.

Σε αυτό τον ενημέρωσε ότι θα έγραφε ένα άρθρο για τις μυστικές παράνομες επιχειρήσεις της CIA που «έτρεχε» ο Ανγκλετον στην Αμερική και παρά τις ικεσίες του τελευταίου να μην το γράψει δεν έκανε πίσω.

Την ημέρα που δημοσιεύθηκε το άρθρο ο Κόλμπι αποκαθήλωσε τον Ανγκλετον -ο οποίος παρέμεινε στην υπηρεσία ως σύμβουλος- και τοποθέτησε τον Γιώργο Κάλαρη επικεφαλής του τμήματος αντικατασκοπείας της CIA.

Τζορτζ Κάλαρης: Ο Ελληνοαμερικανός αρχικατάσκοπος της CIA, οι 40.000 μυστικοί φάκελοι και ο πόλεμος με την KGB

Ο Τζορτζ Κάλαρης δεν μίλησε ποτέ για όσα ανακάλυψε στους χιλιάδες μυστικούς φακέλους που κράταγε ο προκάτοχός του στο τμήμα αντικατασκοπείας της CIA, Τζέιμς Ανγκλετον

Οι χιλιάδες μυστικοί φάκελοι

Του ανέθεσε άμεσα να ξεκαθαρίσει το χάος που άφηνε πίσω του ο προκάτοχός του, ο οποίος την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1975 πήγε να τον επισκεφτεί, όχι πάντως για να του πει τα κάλαντα.

Βρήκε τον Κάλαρη να καπνίζει -ήταν μανιώδης καπνιστής μέχρι το τέλος της ζωής του-, και του είπε ξεκάθαρα: «Θα σε συντρίψω. Δεν είναι κάτι προσωπικό, απλά βρέθηκες στη μέση ενός πολέμου μεταξύ του Κόλμπι κι εμένα. Σε λυπάμαι γιατί είδα τον φάκελό σου και σου λέω ότι θα σε λιώσω».

Ο Γιώργος Κάλαρης χαμογέλασε, του έδειξε ευγενικά την πόρτα της εξόδου και με μια ομάδα δικών του άρχισε να ψάχνει τα μυστικά αρχεία του Ανγκλετον.

Στον δεύτερο και τον τρίτο όροφο των κεντρικών γραφείων στο Λάνγκλεϊ βρέθηκαν σφραγισμένα δωμάτια γεμάτα από φακέλους και σαράντα χρηματοκιβώτια κλειδωμένα.

Υπήρχαν άκρως απόρρητα έγγραφα, σημειώσεις, γράμματα, φωτογραφίες, κασέτες με συνομιλίες και όπως είπε ο Κάλαρης στον Κόλμπι, «κάποια πολύ αλλόκοτα πράγματα για τα οποία δεν θα μιλήσω ποτέ ξανά σε κανέναν».

Ο Ανγκλετον δρούσε μόνος του, έχοντας στήσει ουσιαστικά ένα παραμάγαζο μέσα στη CIA, με μια τεράστια συλλογή στοιχείων που δεν είχαν αρχειοθετηθεί ποτέ.

Χρειάστηκαν έξι χρόνια και μια ομάδα τεχνικών και ειδικών που δούλευε με βάρδιες 24 ώρες το 24ωρο για να εξεταστούν οι 40.000 μυστικοί φάκελοι. Ο Κάλαρης είχε δώσει εντολή να κρατηθούν οι πιο σημαντικοί για τη CIA.

Ολοι οι υπόλοιποι καταστράφηκαν και ο Ελληνοαμερικανός πράκτορας έλαβε τα εύσημα για το εξαιρετικό έργο που είχε επιτελέσει, ενώ η επόμενη θέση του ήταν διευθυντής του τομέα για τη Σοβιετική Ενωση και την Ανατολική Ευρώπη.

Η γυναίκα του, Ισμήνη Μικρούτσικος, παραπονιόταν μόνο για δύο πράγματα: Οτι δεν τον έβλεπε πολύ και ότι κάπνιζε σαν φουγάρο πρωί, μεσημέρι, βράδυ, χωρίς να νοιάζεται για τον καπνό.

Μαζί της απέκτησε τρία παιδιά, τον Τόμας, τον Τίμοθι και τη Στέισι, που τον χόρτασαν όταν συνταξιοδοτήθηκε το 1980 και αποχώρησε μετά από 28 χρόνια δράσης.

Παρόλο που τον προσέγγισαν πολλοί δημοσιογράφοι, αρνήθηκε να μιλήσει.

Εξυπνος, ψύχραιμος και με χιούμορ που τσάκιζε κόκαλα, ο Τζορτζ Κάλαρης μπήκε στο νοσοκομείο τον Σεπτέμβριο του 1995, αντιμετωπίζοντας προβλήματα στο συκώτι και την καρδιά. Οταν οι γιατροί τον έπιασαν να καπνίζει κρυφά, έσπαγαν το κεφάλι τους να βρουν πώς μπόρεσε να βρει τσιγάρα μέσα στο νοσοκομείο. Οταν τον ρώτησαν, ο Ελληνοαμερικανός πράκτορας απλά χαμογέλασε και τους είπε: «Μυστικό της δουλειάς. Αν σας το πω μετά θα πρέπει να σας σκοτώσω...».

Φωτογραφίες: Getty images / Ideal image