Αγγελική Μεταλλινού –Τσιώμου (1885-1963) “Η Ηρωική Δασκάλα του Μεσημερίου” | PellaNews

Αγγελική Μεταλλινού –Τσιώμου (1885-1963) “Η Ηρωική Δασκάλα του Μεσημερίου”

του Δρ Σπύρου  Α. Βασιλειάδη*

Πέρασαν πενήντα δύο χρόνια (Νοέμβριος 1963) από τότε  που έφυγε από κοντά μας, μια σπουδαία μορφή της Θεσσαλονίκης, η δασκάλα-Μακεδονομάχος και συγγραφέας Αγγελική Μεταλλινού-Τσιώμου. Η Αγγελική ήταν το πρωτότοκο παιδί του Παναγιώτη και της Άννας Τσιώμου. Γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη το 1885 και αποφοίτησε από το Ανώτερο Παρθεναγωγείο της πόλης, σημερινό Παιδαγωγικό Τμήμα. Μετά την αποφοίτηση της και σε ηλικία μόλις 18 ετών, διορίσθηκε δασκάλα στα Γιαννιτσά και στην συνέχεια στο Μεσημέρι του νομού Πέλλας κατά την περίοδο 1903-1909, την εποχή που ο Μακεδονικός Αγώνας ήταν στη κορύφωσή του. Εκεί δίδαξε στο Ελληνικό σχολείο πολεμώντας ταυτόχρονα με κάθε μέσο που διέθετε την προπαγάνδα των Βουλγάρων. Οι κακουχίες της εποχής εκείνης ήταν τεράστιες. Δεν έπρεπε να πολεμήσει μόνον την προπαγάνδα αλλά και την πείνα, το κρύο και την φτώχεια των μαθητών της. Ζήτησε από την Ελληνική Κυβέρνηση και κατάφερε να δίνονται στα δικά μας σχολεία τρόφιμα για να αντέξουν οι μαθητές στις κακουχίες και να μην αναγκάζονται να σταματούν την φοίτηση τους ή ακόμα χειρότερα, να προτιμούν τα Βουλγάρικα σχολεία της περιοχής. Χαρακτηριστικό των κινδύνων που αντιμετώπιζαν οι δάσκαλοι της περιοχής είναι και το εξής περιστατικό: Στις 2 Φεβρουαρίου του 1905, εορτή της Υπαπαντής του Σωτήρος, περίπου τριάντα άτομα, δάσκαλοι, πρόκριτοι και ο ιερέας του Μεσημερίου, πήγαν στο γειτονικό χωριό Ποδός (σημερινή Φλαμουριά) όπου γινόταν πανηγύρι λόγω της εορτής. Την τελευταία στιγμή η Αγγελική αναγκάστηκε να μην τους ακολουθήσει, γιατί την κάλεσε ο επιθεωρητής των σχολείων (σημερινός σύμβουλος) στην Έδεσσα. Οι υπόλοιποι επιστρέφοντας το απόγευμα στο Μεσημέρι έπεσαν σε ενέδρα Βουλγάρων κομιτατζήδων που μετά από μάχη φόνευσαν τον ιερέα Παπαστογιάννη, τον Μουχτάρη Γιαννάκα και  πέντε ακόμα άτομα. Η Αγγελική σώθηκε από θαύμα. Η ίδια αναφέρει χαρακτηριστικά για το επεισόδιο αυτό: “Εις το αμέσως σταλέν τότε τηλεγράφημα του κηδεμόνος μου Ευαγγέλου Κωφού προς τον αείμνηστον πατέρα μου:  Αγγελική ζή, τουρκιστή βεβαίως, εκ του οποίου ως ην επόμενον ανεστατώθει ολόκληρος η οικογένειά μου, έλαβον την χαρακτηριστικήν παρά του αειμνήστου πατρός μου απάντησιν: κόρη μου θάρρει, ο Θεός μαζί σου, όπερ πολλά εσήμαινε”.  Μετά το επεισόδιο αυτό η Αγγελική ζήτησε από τον στρατηγό Κωνσταντίνο Μαζαράκη-Αινιάν να της δώσει ένα περίστροφο για την προσωπική της ασφάλεια, πράγμα που έγινε. Ακόμα ζήτησε να την συνοδεύουν Τούρκοι στρατιώτες στην διαδρομή της, από το σπίτι όπου έμενε στο σχολείο και αντίστροφα, δύο φορές την ημέρα.                                                                  

Μετά τον Αγώνα και με έδρα την Θεσσαλονίκη ασχολήθηκε με λαογραφικό και συγγραφικό έργο. Εξέδωσε  με δικά της έξοδα είκοσι οκτώ βιβλία, τα περισσότερα των οποίων διασώζονται στην βιβλιοθήκη της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Υπήρξε συνεργάτης σε φιλολογικά περιοδικά (Ελλάς, Παρνασσός, Μακεδονικό Ημερολόγιο) και εφημερίδες, τα οποία φιλοξένησαν διακόσια περίπου άρθρα της μεταξύ των οποίων: ο Πέτρος Παπαγεωργίου, ο Αιμίλιος Ριάδης και οι Μακεδόνες μουσουργοί, ο Νικόλαος Γερμανός, η εορτή των Τριών Ιεραρχών επί Τουρκοκρατίας, τα καρναβάλια εις την Θεσσαλονίκην επί Τουρκοκρατίας, η πατριωτική δράσις των γυναικών της Θεσσαλονίκης κατά τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913 και πολλά άλλα.   Η Αγγελική Μεταλλινού υπήρξε μια σεμνή, συμπαθής και υπερήφανη φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης και η μοναδική γυναίκα που παρέλαυνε στις εθνικές επετείους με το σωματείο των Μακεδονομάχων «Παύλος Μελάς» μέχρι τον θάνατό της. 

Για τις υπηρεσίες της προς την πατρίδα, γράφτηκε στην επετηρίδα των Μακεδονομάχων του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Αμύνης και της απονεμήθηκε μετάλλιο και τιμητικό δίπλωμα, που εκτίθενται στο Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα. Για την συγγραφική της δραστηριότητα τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών και το πρώτο βραβείο του Δήμου Θεσσαλονίκης σε λαογραφικό διαγωνισμό με θέμα: «Λαογραφία της Θεσσαλονίκης επί Τουρκοκρατίας», 1962.  Το 1997 στα πλαίσια του έτους Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, γυρίστηκε ταινία-ντοκιμαντέρ για την ζωή και το έργο της από τον σκηνοθέτη Κωνσταντίνο Τσεκλένη με  πρωταγωνίστρια την μεγάλη κυρία του ελληνικού θεάτρου  Άννα Συνοδινού. Η ταινία, με τίτλο «Μακεδόνισσα», προβλήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 1977, με αφορμή την συμπλήρωση 85 χρόνων από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, παρουσία μελών της οικογένειάς της στο κινηματοθέατρο “Ολύμπιον”. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης έδωσε προς τιμήν της το όνομά της σε οδό που βρίσκεται στην περιοχή “Νέα Ελβετία” της Θεσσαλονίκης.

Σε φιλολογικό μνημόσυνο που διοργάνωσε η Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών Θεσσαλονίκης, ένα χρόνο μετά τον θάνατό της, η φίλη της, γνωστή ποιήτρια της Θεσσαλονίκης, Χρυσάνθη Ζιτσαία,  σκιαγράφησε με μεγάλη ευαισθησία τον χαρακτήρα, την προσωπικότητά και την προσφορά της στον Μακεδονικό Αγώνα, με τους παρακάτω στοίχους,  που απήγγειλε στα πλαίσια της εκδήλωσης:

«Ήρθε ο καιρός την έριξε ο καταλύτης χρόνος
Την δρυ τη Μακεδόνισσα, κάποιων καιρών σημάδι
Που’χε βαθιά τις ρίζες της στην γη την τιμημένη
Που’χε τα κλώνια τα πλατιά κι αγκάλιαζε τα χρόνια.
Στον ίσκιο της σταλίζανε κοπάδια οι αναμνήσεις.
Ηρωικούς αντίλαλους τραγούδαγαν τα φύλλα.
Ανάμεσα φωλίαζανε πουλιά της ιστορίας
Και έφερναν μηνύματα καιρών λησμονημένων
Εκεί καλούσαν σύναξιν οι Μακεδονομάχοι…

*Οικονομολόγου, τ. καθηγητή Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης