Βράβευση του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων από το Εργαστήριο Ιστορίας της Ιατρικής και Ιατρικής Ηθικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ

Ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων κ. Νικήτας Κακλαμάνης τιμήθηκε χθες με βραβείο από το Εργαστήριο Ιστορίας της Ιατρικής και Ιατρικής Ηθικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, στο πλαίσιο της 19ης Πανελλήνιας Ημερίδας Ιστορίας της Ιατρικής και της 1ης Πανελλήνιας Ημερίδας Ιατρικής Ηθικής, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.

Κατά τον χαιρετισμό του, ο κ. Ν. Κακλαμάνης εξέφρασε τη συγκίνησή του για τη διάκριση, σημειώνοντας ότι «είναι βαθιά η χαρά που μου δίνετε σήμερα και μεγάλη η συγκίνηση που νιώθω μέσα από αυτό το πολύ ξεχωριστό για μένα βραβείο», ενώ τόνισε ότι «είναι ακόμα μεγαλύτερη η τιμή να επιλέγομαι στο επίσημο ξεκίνημα της 1ης Πανελλήνιας Ημερίδας Ιατρικής Ηθικής».

Αναφερόμενος στην έννοια της ηθικής, υπογράμμισε ότι «σπάνια μια λέξη, όπως αυτή της “ηθικής”, φορτίζεται με τόσο ειδικό βάρος», επισημαίνοντας ότι «εκφράζει μια κρυστάλλινη στάση ζωής που συνοψίζεται στον σεβασμό προς τον άνθρωπο και τη ζωή». Όπως τόνισε, «στον προσωπικό μου αξιακό κώδικα η ηθική ήταν και παραμένει αταλάντευτη, τόσο στην επαγγελματική όσο και στην πολιτική μου διαδρομή».

Ο Πρόεδρος της Βουλής έκανε εκτενή αναφορά στις διαχρονικές ρίζες της ιατρικής ηθικής, σημειώνοντας ότι «από τον Ιπποκράτη μέχρι τη σύγχρονη βιοηθική, μία αλήθεια παραμένει αναλλοίωτη: η δέσμευση του επιστήμονα προς τον άνθρωπο». Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «ωφελέειν ή μη βλάπτειν» αποτελεί τη θεμελιώδη αρχή που εξακολουθεί να καθοδηγεί την ιατρική πράξη.

Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία του θεσμικού πλαισίου, επισημαίνοντας ότι «η ιατρική ηθική δεν θα μπορούσε να θωρακιστεί χωρίς σαφείς κανόνες και κώδικες δεοντολογίας», κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, τον οποίο, όπως σημείωσε, «καταφέραμε να αποτυπώσουμε με σαφήνεια, θέτοντας τις βάσεις για τη σύγχρονη άσκηση του ιατρικού λειτουργήματος».

Ο κ. Ν. Κακλαμάνης αναφέρθηκε, επίσης, στην προσωπική του διαδρομή ως ιατρού, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ανθρώπινη διάσταση της επιστήμης, σημειώνοντας ότι «η ιατρική σημαίνει ζωή και θάνατος, ελπίδα και φόβος», ενώ πρόσθεσε ότι «είναι οι στιγμές με τους ασθενείς, οι δύσκολες αποφάσεις και οι ανθρώπινες ιστορίες που διαμορφώνουν τη δική μας ηθική».

Κλείνοντας, ο Πρόεδρος της Βουλής ευχαρίστησε θερμά για τη βράβευση, επισημαίνοντας ότι αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για τον ίδιο, και υπογράμμισε τη σημασία της συνέχισης τέτοιων επιστημονικών πρωτοβουλιών που αναδεικνύουν τη βαθύτερη αξιακή διάσταση της ιατρικής, ευχόμενος κάθε επιτυχία στο έργο του Εργαστηρίου.

O Χαιρετισμός του Προέδρου της Βουλής:

Χαιρετισμός στην απονομή βραβείου από το Εργαστήριο Ιστορίας της Ιατρικής και Ιατρικής Ηθικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ

είναι βαθιά η χαρά που μου δίνετε σήμερα και μεγάλη η συγκίνηση που νιώθω, μέσα από αυτό το πολύ ξεχωριστό για μένα βραβείο. Και είναι ακόμα μεγαλύτερη η τιμή να επιλέγομαι εγώ στο επίσημο ξεκίνημα της 1ης Πανελλήνιας Ημερίδας Ιατρικής Ηθικής.
Σπάνια, μια λέξη-κλειδί, όπως αυτή της “ηθικής” φορτίζεται τόσο έντονα με ένα πολύτιμο ειδικό βάρος. Σε κάθε ευκαιρία, με κάθε χρήση της, η “ηθική” εκφράζει πάντα μια παγιωμένη, κρυστάλλινη θέση και στάση ζωής, που δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση και που κοινωνεί μια και μόνη οικουμενική αλήθεια: το σεβασμό στον Άνθρωπο και τη ζωή.
Στον προσωπικό, αξιακό μου κώδικα αυτή η ηθική ήταν και παραμένει αταλάντευτη τόσο στην επαγγελματική, όσο και στην πολιτική μου διαδρομή. Έτσι πορεύτηκα κι έτσι συνεχίζω να ζω μέχρι σήμερα, γιατί ως γνωστόν “η ηθική εξ έθους περιγίνεται”...

Από τον Αριστοτέλη που εντόπισε σοφά το μηχανισμό διαμόρφωσης τής ηθικής, μέχρι τον Σοπενχάουερ που υποστήριζε ότι «η συμπόνοια είναι η βάση της ηθικής», ζει η δική μας, η ιατρική ηθική.
Και είναι αυτή που ο Ιπποκράτης συμπύκνωσε σε λίγες μόνο λέξεις. “Ασκείν περί τα νοσήματα δύο: ωφελέειν ή μη βλάπτειν”.


Πάνω σε αυτές τις θεμελιώδεις αξίες, στις οποίες ορκιστήκαμε αποφοιτώντας από το Πανεπιστήμιο, έχει χτιστεί ο κλάδος τής ιατρικής ηθικής. Ένας εξειδικευμένος τομέας που απαντά στις ανάγκες τής ιατρικής πράξης και έρευνας.

Από τον Ιπποκράτη μέχρι και τον Πέρσιβαλ, που τον 19ο αιώνα όρισε για πρώτη φορά την ηθική στον τομέα τής υγείας, μία μόνο αλήθεια παρέμεινε αναλλοίωτη.

Αυτή είναι η σταθερή δέσμευση του επιστήμονα προς τον Άνθρωπο, ανεξαρτήτως κοινωνικής ή οικονομικής τάξης, φύλου, φυλής, ή επιμέρους μοναδικών και ανεπανάληπτων χαρακτηριστικών του.

Στο πέρασμα του χρόνου, η ιατρική ηθική μετεξελίχθηκε αγγίζοντας ζητήματα, όπως το ιατρικό απόρρητο, την ακούσια θεραπεία και νοσηλεία, την ενημερωμένη συναίνεση, την ευθανασία, αλλά και τις συγκρούσεις συμφερόντων στην υγειονομική περίθαλψη.

Έτσι, με οδηγό το τετράπτυχο της Δικαιοσύνης, του Σεβασμού στην Αυτονομία, της Μη-Πρόκλησης Βλάβης και της Ευεργεσίας, η ιατρική ηθική έδωσε τις κατάλληλες απαντήσεις στην πρακτική, αλλά και στην έρευνα της επιστήμης μας. Όμως, όλα αυτά δε θα μπορούσαν να επιτευχθούν εάν δεν είχαν θωρακιστεί με το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο. Έτσι η ιατρική ηθική, μέσα στο χρόνο, προστατεύτηκε από σαφείς κώδικες δεοντολογίας, ξεκινώντας ήδη με τον όρκο του Ιπποκράτη, τον 5ο αιώνα π.Χ.
Στη ροή της Ιστορίας και συγκεκριμένα κατά τον προηγούμενο αιώνα, ο ανθρώπινος πολιτισμός ενδυνάμωσε την ιατρική ηθική με την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του ‘48, με τον Κώδικα της Νυρεμβέργης του ‘47, με τη Διακήρυξη του Ελσίνκι το ‘64, αλλά και με νεώτερα κείμενα όπως η Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική, τού Συμβουλίου της Ευρώπης το ‘97, καθώς και με την -πιο πρόσφατη- Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική, της UNESCO το 2005.
Ανάμεσα σε αυτές τις παγκόσμιες πρωτοβουλίες, που καθόρισαν το πλαίσιο της ιατρικής ηθικής, τολμώ να σας ομολογήσω απόψε πως αισθάνομαι περήφανος για όσα αγωνίστηκα και τελικά πέτυχα στο τιμόνι του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, 20 χρόνια πριν.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζω τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, όπως τον αποτυπώσαμε με το Νόμο 3418 του 2005.
Ο Κώδικας αυτός, όπως ποτέ άλλοτε, έθεσε οριστικά και ξεκάθαρα το σύστημα κανόνων που διέπουν σήμερα το ιατρικό λειτούργημα.
Έτσι αποσαφηνίστηκαν καίρια ζητήματα, όπως οι υποχρεώσεις, τα δικαιώματα, το πειθαρχικό δίκαιο, η κατάρτιση των επαγγελματιών υγείας, αλλά και πιο εξειδικευμένα, όπως το ιατρικό απόρρητο, η συναίνεση, η παρηγορητική φροντίδα, η τεχνητή γονιμοποίηση, οι μεταμοσχεύσεις, η αιμοδοσία, οι κλινικές μελέτες και η ευθανασία.
Μαζί με τον Κώδικα, εξίσου περήφανος αισθάνομαι και για την ενεργοποίηση της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής (και Τεχνοηθικής πλέον), που ιδρύθηκε πολύ νωρίτερα, το 1998. Μέσα από την εντατική λειτουργία της, όπως την οραματίστηκα, καταφέραμε να εξασφαλίσουμε τη συστηματική αξιολόγηση και επίλυση προβλημάτων που σχετίζονται με την πρακτική τής ιατρικής, της γενετικής, της βιολογίας και -πιο πρόσφατα- της βιοτεχνολογίας.
Χάρη σε μια εξαιρετική επιτροπή ιατρών, νομικών, βιολόγων και λοιπών επιστημόνων, η Ελλάδα κατάφερε να παραγάγει σημαντικό έργο που αποτυπώθηκε σε γνωμοδοτήσεις, προτάσεις και συστάσεις, πάνω σε κρίσιμα υγειονομικά και κοινωνικά ζητήματα.
Πέρα όμως από κώδικες, πέρα από επιτροπές και νόμους, ακόμα και πέρα από το δικό μου κοινοβουλευτικό και υπουργικό έργο, αισθάνομαι υπερήφανος για έναν ακόμα λόγο.
Αυτός βρίσκεται στα λόγια τού Gordon, που έλεγε πως «ιατρική σημαίνει ζωή και θάνατος, λύτρωση και απόγνωση, ελπίδα και φόβος, μυστήριο και λογική. Είναι ένα μικροσκόπιο που εστιάζει στα θεμελιώδη στοιχεία της ζωής».
Αυτός ο λόγος, λοιπόν, είναι για μένα οι εικόνες της ζωής μου. Είναι η Δημόσια Υγεία που υπηρέτησα χρόνια ως ογκολόγος-ακτινοθεραπευτής. Είναι τα μάτια των ασθενών μου. Είναι το παλικάρι που έφυγε στα χέρια μου, είναι η μάνα που θεραπεύτηκε και ξαναγύρισε στο νοσοκομείο μόνο για να με πάρει μια αγκαλιά, είναι ο γέρος που επέστρεψε γερός πίσω στο περιβόλι του. Είναι η κούραση, η αϋπνία, τα αδιέξοδα. Είναι οι δύσκολες αποφάσεις κι οι άβολες αλήθειες. Είναι η στιγμή που μεταφέρεις στα χέρια σου τον ασθενή και γίνεσαι μονομιάς γιατρός, συνοδός, τραυματιοφορέας και διασώστης.
Είναι η χαρά, η ικανοποίηση και η συγκίνηση της νίκης απέναντι στην ασθένεια. Είναι όμως και η συντριβή τής ήττας και το παράλογο πείσμα να ξεπεράσεις τα πεπερασμένα δεδομένα τής Επιστήμης. Όλα αυτά σε ανθρώπινο επίπεδο, είναι η δική μας ηθική. Και για αυτά ακριβώς, όλοι εμείς που τα έχουμε βιώσει, μπορούμε να αισθανόμαστε υπερήφανοι...
Με αυτά, λοιπόν τα λόγια, βγαλμένα από το νου και την καρδιά μου, θέλω να σας ευχαριστήσω για την τιμή που μου κάνατε απόψε και να ευχηθώ στο Εργαστήριο Ιστορίας τής Ιατρικής και Ιατρικής Ηθικής του ΕΚΠΑ και σε όλες τις κορυφαίες επιστημονικές πρωτοβουλίες σας, κάθε επιτυχία.
Σας ευχαριστώ.