Η πρόσληψη του ασβεστίου και του βορίου από τα οπωροφόρα δένδρα και η επίδραση των κλιματικών συνθηκών

Θ. Σωτηρόπουλος1 Π.Ξαφάκος2

1ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα», Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων-Τμήμα Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων Νάουσας

2Ειδικός Δενδροκόμος, ειδικευθείς στο Istituto Sperimentale di  Frutticoltura  a Verona και στο Πανεπιστήμιο Potenza Ιταλίας.

Ο ρόλος του ασβεστίου στα οπωροφόρα δένδρα σχετίζεται κυρίως με την ποιότητα, τη συντηρησιμότητα των καρπών και την αντοχή τους σε διάφορες ασθένειες. Το ασβέστιο μεταφέρεται στα φύλλα αρχικά μέσω της ξυλώδους μοίρας κυρίως με παθητική μεταφορά μέσω του ρεύματος της διαπνοής. Σε μελέτες που έγιναν σε ακτινιδιές βρέθηκε ότι οι καρποί προσλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του ασβεστίου μέχρι το τέλος της κυτταροδιαίρεσης και την αρχή της τάνυσης των κυττάρων (0-60 ημέρες από την πλήρη άνθηση). Επίσης, το μεγαλύτερο μέρος του ασβεστίου που βρίσκεται στους καρπούς μηλιάς, φτάνει σε αυτούς από την έναρξη της κυκλοφορίας των χυμών μέχρι το καρπίδιο να φτάσει σε βάρος τα 30 γραμ. περίπου. Έπειτα, η μεταφορά του γίνεται κυρίως μέσω της ηθμώδους μοίρας και οι ποσότητες ασβεστίου που φτάνουν στους καρπούς είναι πολύ μικρές επειδή το ασβέστιο δεσμεύεται στα κυτταρικά τοιχώματα και γίνεται δυσκίνητο για ανακυκλοφορία στην ηθμώδη μοίρα. Ειδικότερα, σε μηλιές έχουν βρεθεί δύο στάδια συγκέντρωσης ασβεστίου στους καρπούς. Η πρώτη (5-6 εβδομάδες μετά την πτώση των πετάλων) χαρακτηρίζεται από γρήγορη αύξηση της συγκέντρωσης ασβεστίου των καρπών. Στη δεύτερη (περίοδο τάνυσης κυττάρων) μειώνεται σημαντικά η πρόσληψη ασβεστίου από τους καρπούς, ενώ μπορεί να παρατηρηθεί και μεταφορά από τους καρπούς προς τα φύλλα σε περίπτωση ξηροθερμικών συνθηκών. Το απόλυτο ποσό ασβεστίου ανά καρπό παραμένει σχεδόν αμετάβλητο και έτσι η περιεκτικότητά του στους καρπούς μειώνεται καθώς αυτοί αυξάνονται σε μέγεθος. Κατά την περίοδο της συγκομιδής, οι καρποί μηλιάς πρέπει να περιέχουν  ασβέστιο τουλάχιστον από 50-70 mg ανά κιλό νωπού βάρους (ανάλογα με την ποικιλία) για να μπορούν να συντηρηθούν ικανοποιητικά. Όμως και η αναλογία του ασβεστίου με άλλα θρεπτικά στοιχεία όπως το κάλιο, το μαγνήσιο και το άζωτο θα πρέπει να προσεχθεί. Η πρόσληψη του ασβεστίου και του βορίου από τα δένδρα επηρεάζεται από εδαφοκλιματικούς παράγοντες όπως η θερμοκρασία, η εδαφική υγρασία, η σχετική υγρασία κ.α., αλλά και από καλλιεργητικές πρακτικές όπως η αζωτούχος και καλιούχος λίπανση, το κλάδεμα, το αραίωμα κ.λ.π.

Το βόριο και το ασβέστιο προκειμένου να φτάσουν στο ριζικό σύστημα των φυτών κινούνται εντός του εδάφους με μαζική μεταφορά και με διάχυση. Γενικά, η διαθεσιμότητα του βορίου και του ασβεστίου μειώνεται καθώς ξηραίνεται το έδαφος εξαιτίας του ότι μειώνεται το εδαφικό διάλυμα. Επιπλέον, όταν επικρατούν συνθήκες έλλειψης εδαφικής υγρασίας τα φυτά αναγκάζονται να απορροφούν νερό που προέρχεται από βαθύτερα στρώματα του εδάφους που κατά κανόνα η διαθεσιμότητα του βορίου και του ασβεστίου σ' αυτά είναι μειωμένη. Επαναλαμβανόμενοι κύκλοι ξήρανσης και διύγρανσης του εδάφους (ανομοιόμορφη κατανομή βροχόπτωσης, ακανόνιστες αρδεύσεις) οδηγούν σε αύξηση της ποσότητας του βορίου που δεσμεύεται στο έδαφος και άρα μείωση της διαθεσιμότητάς τους. Η προσρόφηση του βορίου στο έδαφος αυξάνεται καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία. Ωστόσο, αυτό μπορεί να οφείλεται στην αλληλεπίδραση της θερμοκρασίας με την υγρασία του εδάφους μιας και η έλλειψη του βορίου είναι πιθανότερο να παρατηρηθεί κατά τη διάρκεια που επικρατούν ξηροθερμικές συνθήκες (καλοκαίρι).

 Το ασβέστιο και το βόριο διαφέρουν από τα υπόλοιπα θρεπτικά στοιχεία στο ότι οι ποσότητες που προσλαμβάνονται από τις ρίζες μεταφέρονται στο υπέργειο τμήμα κυρίως με παθητική διαδικασία μέσω του ρεύματος της διαπνοής. Έτσι, μια αύξηση της διαπνοής μπορεί να συνεπάγεται μεγαλύτερη πρόσληψη λόγω μεταφοράς των ιόντων από τη ρίζα στο υπέργειο τμήμα των δένδρων.

photo 1: Personal  Digital  Archiving of panagiotis G XAFAKOS