Μητροπολίτης Γουμενίσσης Δημήτριος :Οι τρεις μέγιστοι φωστήρες

Πέρασαν αιώνες, δεκαέξι και πλέον που ανέτειλαν στο πνευματικό στερέωμα της Εκκλησίας, ως αστέρες πρώτου μεγέθους, οι τρεις Ιεράρχες. Έδωσαν με τη ζωή τους μία χριστοτερπή μαρτυρία της χριστιανικής ταυτότητος. Η ανθρωπότητα τους αποδέχθηκε ως οικουμενικούς διδασκάλους και θεόπνευστους Ιεράρχες. Στα πρόσωπά τους βρήκε την άριστη έκφρασή της η θεωρία και η πράξη, που ο συνδιασμός του καλού ποιμένα και του θεολόγου, του λειτουργού των Μυστηρίων του Θεού και του συμπαραστάτη του ανθρωπίνου πόνου. Γι’ αυτό και η ακτινοβολία της μορφής τους ξεπερνά το χωροχρόνο.

Αυτή η κοινή εορτή των τριών Πατέρων και Διδασκάλων προέκυψε στις αρχές του 12ου αιώνα στο Βυζάντιο, όταν μοιράζονταν οι άνθρωποι, τιμώντας και εξαίροντας άλλοι την σημασία του ενός Ιεράρχου, και άλλοι την σημασία του άλλου, και άλλοι την σημασία του τρίτου. Μετά τόσους αιώνες είχαμε κάτι σαν επανάληψη των προβλημάτων της αρχαίας Κορίνθου, με τις παρατάξεις των πρώτων χριστιανών, που στηλίτευσε ο απ. Παύλος τονίζοντας την μοναδικότητα του Σωτήρος Χριστού, ενάντια στις παρατάξεις. Οι τρεις Ιεράρχες, που δεν ανέχονταν να τους ειδωλοποιούν, παρουσιάστηκαν στον ύπνο του μητροπολίτου Ιωάννου της πόλεως των Ευχαίτων και του είπαν: “Εμείς είμεθα ένα πλησίον στον Θεό. Όσα διδαχθήκαμε από το Άγιο Πνεύμα, αυτά και γράψαμε για την σωτηρία των ανθρώπων. Να μην χωρίζονται λοιπόν οι άνθρωποι εξαιτίας μας”.

Οι Άγιοι ζούν την εν Χριστώ ενότητα, εν ουρανοίς.

Αυτήν την ενότητα καλλιεργεί το Άγιο Πνεύμα…

Με τέτοια συναίσθηση ευθύνης και διάθεση προσφοράς δέχθηκαν κάποια στιγμή να γίνουν Κληρικοί.

Προέρχονταν από άγιες χριστιανικές οικογένειες, με εξαιρετική κοινωνική θέση.

Σπούδασαν όλη την τότε σοφία του κόσμου, με σπάνια φιλομάθεια, επιμέλεια, ικανότητα, πληρότητα, ευφυία, τελειότητα. Θα μπορούσαν να διαπρέψουν ως δάσκαλοι και καθηγητές όλης σχεδόν της επιστήμης, εκείνων των χρόνων.

Εάν ζούσαν σήμερα, δεν αποκλείεται να κατείχαν κάποια πρωτοπορεία διεθνούς αναγνώρισης (συν τα άλλα προσόντα τους) και στην διαχείριση της «Τεχνητής Νοημοσύνης».

Όμως, οι Τρεις Ιεράρχες είχαν ένα προτέρημα, ένα μεγάλο προτέρημα!

Δεν τους «αφομοίωσε» η γνώση, ούτε η υψηλή οικογενειακή (κοινωνική και οικονομική) κατάσταση. Δεν τους «εργαλειοποίησε» ούτε η κοσμικότητα ούτε ο πολιτισμός.

Αν ζούσαν σήμερα, θα μας έδειχναν πολύ αποφασιστικά αυτό το άλλο προνόμιο:

• την αξιολογική Θεολογική τους Νοημοσύνη και την ισορροπημένη διαχείριση του αλγοριθμικού πολιτισμού.

• ως πολυμορφωμένοι οι Τρεις Ιεράρχες θα ήσαν σήμερα πρωτοπόροι χειριστές της «Τεχνητής Νοημοσύνης», αλλά θα μας έδιναν αποφασιστικά «το ενεργό υποκειμενικό μέτρο».

• ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να αφεθεί αντικείμενο της παγκοσμιότητας και της διεθνούς οικονομικής εκμετάλλευσης.

• ο άνθρωπος πλάστηκε ως ανθρώπινος διαχειριστής του κόσμου, ως υποκείμενο, όχι για να καταλήξει «βελτιωμένη όψη αντικειμένου», βελτιωμένο έρμαιο στη… μοίρα των αλγορίθμων.

• η αναφορά του ανθρώπου δεν μπορεί να είναι «κατωφερής», κατώτερη της θεόπλαστης αφετηρίας και χριστολογικής πληρότητος.

• η κτιστότητα δεν υπερβαίνεται «τεχνητά», αλλά χαριτώνεται άκτιστα, όχι αφ᾽ εαυτής, ούτε αλγοριθμικά, αλλά θεοαναφορικά και θεομεθεκτικά.

Οι Τρεις Ιεράρχαι, τότε που έζησαν, παρέμειναν περισπούδαστοι, αποφασιστικοί, μεγαλειώδεις, σοφοί. Ανεπανάληπτοι. «Εργαλειοποίησαν» τον πολιτισμό, «εργαλειοποίησαν» την κοινωνικότητα, «εργαλειοποίησαν» τις περιφανείς γνώσεις…. Όχι για να απολαύσουν, αλλά μόνο για να καθοδηγήσουν και να προσφέρουν.

Τα μόνα που δεν «εργαλειοποίησαν» ήταν ο Θεός και ο άνθρωπος, η αληθινή πίστη στον Τριαδικό Θεό της Αποκαλύψεως και η αληθινή ανθρωπιά στον κάθε θεόπλαστο άνθρωπο.

Γιαυτό και δεν «εργαλειοποίησαν» την Ιερατική τους ιδιότητα, αλλά την σεβάστηκαν και την τίμησαν «εις αγιασμόν». Γιαυτό και έγιναν Πατέρες της εκκλησιαστικής θεολογίας και παραδόσεως.

Είχαν ολοζώντανη εμπειρία του ζώντος Θεού. Θεοπτικοί και θεόπνευστοι. Δίδαξαν στους ανθρώπους την θεολογία της Αγίας Τριάδος. Την θεόπνευστη θεολογία που βίωσαν με την θεοπνευστία της ζωής τους. Έδειξαν στους ανθρώπους το νόημα της ύπαρξης και της ζωής.

Στάθηκαν κυριολεκτικά «στύλοι της Εκκλησίας». Πάνω τους «στυλώθηκε» και κρατήθηκε η Εκκλησία του 4ου αιώνα, μετά την 1η Οικουμενική Σύνοδο μέχρι και την 2η Οικουμενική Σύνοδο και πιο πέρα.

Εξαιρετικά μορφωμένοι άνθρωποι, αποφασιστικοί άνθρωποι, αγνότατοι άνθρωποι, θεοφώτιστοι άνθρωποι, θεωμένοι Κληρικοί, θεολόγοι Πατέρες για όλους τους αιώνες της Εκκλησίας.

Για την ανθρωπιά των Τριών Ιεραρχών:

• και οι τρεις γεννήθηκαν πάμπλουτοι/ως Κληρικοί έζησαν και πέθαναν πάμφτωχοι.

• στα πλαίσια της ατομικής και οικογενειακής τους ζωής κατήργησαν πλήρως όλες τις κοινωνικές διακρίσεις (που τότε ήταν ακραίες και όμως παραδεκτές).

• ελευθέρωσαν κοινωνικά, και πλούτισαν τους απελεύθερους δούλους που παρέλαβαν «κληρονομικώ δικαίω», προσφέροντας σ᾽ αυτούς πλήρη κοινωνική και οικονομική αυτοτέλεια.

• υπερασπίστηκαν το δίκιο των ευπαθών ομάδων παρεμβαίνοντας στους ισχυρούς της εποχής τους.

• συμπονούσαν με λεπτότητα αίσθησης και συνέτρεχαν, για την παραμικρή τραγικότητα πόνου των συνανθρώπων τους.

• πρωτοστάτησαν, ενέπνευσαν, οργάνωσαν «πρόνοιες φιλανθρωπίας».

• σε καιρούς πείνας και δυστυχίας, έθρεψαν χιλιάδες πεινασμένους, χριστιανούς, εβραίους, ειδωλολάτρες.

• θα μπορούσαν να παγιώσουν την «υπεροχή» τους με «ρεύματα οπαδών»/ όμως ποτέ δεν έφτιαξαν οπαδούς.

• στοχοποιήθηκαν κι από ομάδες κι από ισχυρούς, απειλήθηκαν, συκοφαντήθηκαν, υπονομεύθηκαν, υβρίσθηκαν, πετροβολήθηκαν, εξορίστηκαν,/ όμως έμειναν ακέραιοι και πιστοί στον Χριστό και την Εκκλησία.

Η Εκκλησία σήμερα (με την όμορφη ποιητική γλωσσα άλλων καιρών) συνεχίζει να τους υμνολογεί, να τους παρακαλεί:

«Οι των Αποστόλων ομότροποι και της οικουμένης διδάσκαλοι,

τω Δεσπότη των όλων πρεσβεύσατε,

ειρήνην τη οικουμένη δωρήσασθαι

και ταίς ψυχαίς ημών το μέγα έλεος».

«Εσείς που γίνατε όμοιοι με τους Αποστόλους στην ζωή σας,

εσείς που διδάξατε την θεολογία στην χριστιανική οικουμένη,

παρακαλέστε τον Θεό που κυβερνά τα πάντα,

να δώσει ειρήνη στην οικουμένη, και στις ψυχές μας το μέγα έλεος».

Υπέρ ποτέ άλλοτε, ειδικά σήμερα, τα έχουμε ανάγκη αυτά τα δύο:

ειρήνη για τις εξελίξεις της απελπιστικής ενιστορίας, σωτηρία για την αιώνια προοπτική μας.