«Πόλεμος και “Ειρήνη;”»: Μια μουσική εγκατάσταση στο όριο ανάμεσα στη μνήμη, τον πόλεμο και την ελπίδα

Στις 5 και 6 Αυγούστου 2026, ο Αρχαιολογικός Χώρος Λόγγου στην Έδεσσα μετατράπηκε σε έναν ιδιαίτερο χώρο καλλιτεχνικής εμπειρίας και ιστορικού στοχασμού. Η μουσική εγκατάσταση «Πόλεμος και “Ειρήνη;”» της συνθέτριας Ευαγγελίας Βελλή-Κοσμά σε παραγωγή του Μουσείου Γέσιου «Ο Μακεδονικός Αγώνας και η Έδεσσα», στο πλαίσιο του θεσμού του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός 2026», έφερε το κοινό αντιμέτωπο με την ιδέα του πολέμου.

Με αφετηρία τον διαχρονικό προβληματισμό γύρω από τον πόλεμο και την ανθρώπινη ανάγκη για ελευθερία, συνύπαρξη και αγάπη, η δράση δημιούργησε μια βιωματική διαδρομή, στην οποία το κοινό δεν παρέμενε απλός θεατής. Ο ίδιος ο αρχαιολογικός χώρος έγινε μέρος της αφήγησης, ενώ ήχος, κίνηση, εικόνα και τεχνολογία συνδιαμόρφωσαν ένα περιβάλλον που μεταβαλλόταν διαρκώς.

Η εμπειρία ξεκινούσε σε ένα φαινομενικά ήρεμο περιβάλλον και σταδιακά μεταβαλλόταν. Η μουσική αλλοιωνόταν, τα πρόσωπα του κοινού αντικαθίσταντο από αριθμούς, οι ανθρώπινες ταυτότητες υποχωρούσαν και ο χώρος αποκτούσε τα χαρακτηριστικά ενός συστήματος ελέγχου και εγκλεισμού. Η μετάβαση από την ειρήνη στον πόλεμο παρουσιαζόταν ως μια διαδικασία σταδιακής απώλειας της ελευθερίας και της ανθρώπινης υπόστασης.

Κεντρική μορφή της διαδρομής αποτέλεσε ο Αντρέι, ένας νεκρός στρατιώτης και ήρωας του Τολστόι από το Πόλεμος και Ειρήνη, του οποίου τα λόγια ακούγονταν μέσα από τον πολεμικό ασύρματο. Γύρω του, δύο νέοι άνθρωποι, ο 1914 και η 1939, επιχειρούσαν να αγαπήσουν, να ζήσουν και να αναζητήσουν έναν δρόμο διαφυγής μέσα σε έναν κόσμο που έχει μετατραπεί σε στρατόπεδο.

Η μουσική αποτέλεσε βασικό φορέα της αφήγησης. Τα ηχοτοπία, η ζωντανή μουσική, η παιδική χορωδία, η τρομπέτα, η ανθρώπινη φωνή και η χρήση τεχνολογικών στοιχείων δημιούργησαν ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο ηχητικό περιβάλλον. Το Kyrie Eleison, το Dies Irae, ο ήχος του πολεμικού σαλπίσματος και οι φωνές των ερμηνευτών συνέθεσαν ένα μουσικό τοπίο όπου η προσευχή, ο θάνατος, η μνήμη και η ελπίδα συνυπήρχαν.

Καθώς η διαδρομή εξελισσόταν, ο χώρος του εγκλεισμού μετατρεπόταν σε έναν μηχανισμό ελέγχου. Οι κινήσεις του κοινού ενεργοποιούσαν μουσικά μοτίβα μέσω αισθητήρων, ενώ η τεχνολογία λειτουργούσε ως εργαλείο παρακολούθησης και πειθαρχίας. Η τελική μετάβαση στον χώρο του θανάτου κορύφωνε τη δραματουργία, πριν το κοινό οδηγηθεί προς την έξοδο, όπου ο 1914 και η 1939 εμφανίζονταν πλέον έξω από το στρατόπεδο. Ανάμεσά τους και στο κοινό παρέμενε το συρματόπλεγμα: ένα τελευταίο, ισχυρό σύμβολο των ορίων που δημιουργεί ο πόλεμος ανάμεσα στους ανθρώπους.

Η εγκατάσταση «Πόλεμος και “Ειρήνη;”» δεν επιχείρησε να δώσει απαντήσεις για τον πόλεμο ούτε να προσφέρει μια γραμμική ιστορική αφήγηση. Αντίθετα, έθεσε το κοινό απέναντι σε ένα διαρκές ερώτημα: τι απομένει από τον άνθρωπο όταν η βία, ο φόβος και η ανάγκη για επιβίωση καταλαμβάνουν τον χώρο της ζωής;

Για το Μουσείο Γέσιου «Ο Μακεδονικός Αγώνας και η Έδεσσα», η συγκεκριμένη παραγωγή αποτέλεσε μια διαφορετική προσέγγιση της σχέσης ανάμεσα στη μνήμη, την ιστορία και τον πολιτισμό. Με επίκεντρο τη διατήρηση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης της Μακεδονίας, το Μουσείο επέλεξε να συνομιλήσει με ένα σύγχρονο καλλιτεχνικό έργο που θέτει στο επίκεντρο ένα διαχρονικό και δυστυχώς επίκαιρο ζήτημα: τον πόλεμο και τις συνέπειές του στον άνθρωπο.

Η παραγωγή ανέδειξε παράλληλα τη δυνατότητα ενός μουσείου να λειτουργεί πέρα από τα όρια της εκθεσιακής του δραστηριότητας, δημιουργώντας νέες πολιτιστικές εμπειρίες και ανοίγοντας διάλογο με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία. Η επιλογή του Αρχαιολογικού Χώρου Λόγγου ως τόπου παρουσίασης ενίσχυσε αυτή τη σύνδεση, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στο αρχαίο τοπίο, τη συλλογική μνήμη και τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση.

Η δράση πραγματοποιήθηκε με τη σύμπραξη καλλιτεχνών διαφορετικών πεδίων και με τη συμμετοχή ζωντανών μουσικών, ερμηνευτών, παιδικής χορωδίας και φωνητικού συνόλου.

Η σύλληψη της ιδέας και η μουσική σύνθεση ανήκουν στην Ευαγγελία Βελλή-Κοσμά, η σύνθεση και ο σχεδιασμός του ηχοτοπίου στον Θάνο Νικολόπουλο, ενώ η σκηνοθεσία και η κινησιολογία στον Παύλο Μελικίδη. Στην καλλιτεχνική δημιουργία συμμετείχαν επίσης η Αγγελική Παντελεάκου, ο Κωνσταντίνος Παπαχρήστου, η Παιδική Χορωδία «Musicart», το Νέο Ωδείο Κοζάνης, η Μυρτώ Λαζαρίδου, το φωνητικό σύνολο CHORpUS VISUAL και ο Πάρης Χατζηγιάννης στην εικαστική επιμέλεια.

Η παραγωγή πραγματοποιήθηκε από την ΑΜΚΕ Μουσείο Γέσιου «Ο Μακεδονικός Αγώνας και η Έδεσσα», στο πλαίσιο του προγράμματος του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός 2026».

Με τη «Πόλεμος και “Ειρήνη;”», το Μουσείο Γέσιου ολοκλήρωσε μια παραγωγή που δεν αντιμετώπισε την ιστορία ως κάτι στατικό και κλεισμένο στο παρελθόν, αλλά ως ένα ζωντανό πεδίο ερωτημάτων. Γιατί ο πόλεμος επαναλαμβάνεται; Τι σημαίνει να παραμένεις άνθρωπος μέσα σε αυτόν; Και μπορεί η ελπίδα να επιβιώσει όταν όλα γύρω της δοκιμάζονται;

Συντελεστές

Μουσική σύνθεση – Σύλληψη ιδέας: Ευαγγελία Βελλή-Κοσμά Σύνθεση και σχεδιασμός ηχοτοπίου: Θάνος Νικολόπουλος

Μουσική εγκατάσταση: Θάνος Νικολόπουλος, Ευαγγελία Βελλή-Κοσμά Κείμενο – Καλλιτεχνική επιμέλεια: Ευαγγελία Βελλή-Κοσμά, Παύλος Μελικίδης Σκηνοθεσία – Κινησιολογία: Παύλος Μελικίδης

Ερμηνευτές: Αγγελική Παντελεάκου, Παύλος Μελικίδης

Μουσικοί επί σκηνής: Κωνσταντίνος Παπαχρήστου (τρομπέτα), Ευαγγελία Βελλή-Κοσμά (έγχορδα, κρουστά, φωνή)

Μουσικοί στούντιο: Παιδική Χορωδία «Musicart» (διεύθυνση χορωδίας: Μαρία Καραγιάννη), Νέο Ωδείο Κοζάνης, Μυρτώ Λαζαρίδου (πιάνο)

Εικαστική επιμέλεια: Πάρης Χατζηγιάννης

Παραγωγή: ΑΜΚΕ Μουσείο Γέσιου «Ο Μακεδονικός Αγώνας και η Έδεσσα»